Projekt

Inwentaryzacje przyrodnicze kluczem do edukacji ekologicznej i ochrony bioróżnorodności w woj. opolskim

Znajdź w serwisie

FACEBOOK

Konkursy

ZAPOZNAJ SIĘ Z NASZĄ OFERTĄ CIEKAWYCH KONKURSÓW I OLIMPIAD

PK Góry Opawskie - Walory kulturowe

Potencjał kulturowy regionu wynika z posiadanych licznych obiektów materialnych, ściśle związanych z działalnością człowieka i przez niego wytworzone, stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia – czyli zabytków.
Warunkiem uznania obiektu za zabytek jest posiadanie jednej z trzech wartości : historycznej , artystycznej lub naukowej.
Na gruncie ustawy  z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2014 r. poz.1446) wyróżnia się trzy główne grupy zabytków:

 

- zabytki nieruchome będące krajobrazami kulturowymi, układami urbanistycznymi, ruralistycznymi i zespołami budowlanymi, dziełami architektury i budownictwa, dziełami budownictwa obronnego, obiektami techniki, cmentarzami, parkami i ogrodami  oraz miejscami upamiętniającymi wydarzenia historyczne bądź działalność wybitnych osobistości lub instytucji;
- zabytki ruchome będące w szczególności dziełami sztuk plastycznych, rzemiosła artystycznego i sztuki użytkowej, kolekcjami stanowiącymi zbiór przedmiotów zgromadzonych i uporządkowanych według koncepcji osób, które je tworzyły, numizmatami oraz pamiątkami historycznymi a zwłaszcza militariami, sztandarami, pieczęciami, odznakami, medalami i orderami, wytworami techniki (maszyny, urządzenia, środki transportu), instrumentami muzycznymi, materiałami bibliotecznymi nie wchodzących w skład narodowego zasobu bibliotecznego, wytworami sztuki ludowej i rękodzieła, przedmiotami upamiętniającymi wydarzenia historyczne bądź działalność wybitnych osobistości lub instytucji;
- zabytki archeologiczne które z kolei dzielimy na :
  * ruchome - są to przedmioty związane z działalnością człowieka takie jak naczynia, narzędzia, ozdoby, broń itp.
  * nieruchome (stanowiska archeologiczne) obszary w których występują źródła archeologiczne wraz z otaczającym je kontekstem (bezpośrednim   otoczeniem, układem warstw glebowych) grodziska, cmentarzyska, pozostałości osad, nawarstwianie miast itp.

Prawnymi formami ochrony zabytków są :
- wpis do rejestru zabytków;
- uznanie za pomnik historii;
- utworzenie parku kulturowego;
- ustalenie ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo w decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy, decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej lub decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie lotniska użytku publicznego.

Na terenie Parku Krajobrazowego „Góry Opawskie” i jego otuliny znajduje się wiele obiektów zabytkowych będących świadectwem naszego dziedzictwa kulturowego jednak tylko nieliczne figurują w rejestrze zabytków.


Obecnie na terenie Parku znajdują się 22 takie obiekty, są to :

zabytki nieruchome

- w Gminie Głuchołazy

1. dawny dom zdrojowy, obecnie Ośrodek Caritas „SKOWRONEK” przy ul. Gen. Andersa 74 w Głuchołazach nr rej. A-2382/98 z dnia 7.07.1998 r.
2. dawny pensjonat ogrodowy, obecnie Ośrodek Caritas przy ul. Gen. Andersa 76 w Głuchołazach nr rej. A-98/2009    z dnia 10.08.2009 r.
3. park sanatoryjny w Głuchołazach nr rej. P-62/57 z dnia 25.11.1957 r.
4. kościół p.w. św. Bartłomieja w Jarnołtówku nr rej. A-59/2008 z dnia 29.02.2008 r.
5. młyn wodny, obecnie dom mieszkalny nr 115 w Jarnołtówku , nr rej. 1669/66 z dnia 23.09.1966 r.
6. dom zdrojowy „ALEKSANDRÓWKA” w Jarnołtówku nr rej. A-204/2013 z dnia 5.06.2013 r.
-  zespół dworski w Jarnołtówku:
7. dwór  nr rej. 933/64 z dnia 3.06.1964 r.
8. oficyna dworska  nr rej. 933/64 z dnia 3.06.1964 r.
9. park dworski nr rej. 933/64 z dnia 3.06.1964 r. ( 83/83 z dnia 15.09.1983 r.)


- w Gminie Prudnik


10. ruina klasztoru o.o. Kapucynów na Kaplicznej Górze (Święconce) w Prudniku nr rej. 518/58 z dnia 15.11.1958 r.
11. kaplica przydrożna w Dębowcu nr rej. 361/58 z dnia 1.06.1958 r.
12. kaplica przydrożna w Wieszczynie (przysiółek Dębowca) nr rej. 489/58 z dnia 15.10.1958 r.


zabytki ruchome


13. zespół 16 kapliczek z obrazami- Stacje Drogi Krzyżowej Głuchołazy-Podlesie, Gmina Głuchołazy nr rej. Ks.B.t.II - 146/08
14. wyposażenie kościoła parafialnego p.w. św. Bartłomieja w Jarnołtówku w tym między innymi marmurowa chrzcielnica z kartuszem z XVII/XVIII wieku, marmurowa płyta z inskrypcją dotyczącą fundacji poprzedniego kościoła, ołtarze, ambona, konfesjonał itd. Gmina Głuchołazy nr rej. Ks.B.t.V – 794/1/11/89
15. kropielnica przy plebanii kościoła parafialnego p.w. św. Bartłomieja w Jarnołtówku,Gmina Głuchołazy nr rej. Ks.B.t.V – 795/89
16. chorągiewka na plebanii kościoła parafialnego p.w. św. Bartłomieja w Jarnołtówku,Gmina Głuchołazy nr rej. Ks.B.t.V – 796/89
17. rzeźba Św. Jana Nepomucena umieszczona na postumencie w Jarnołtówku, Gmina Głuchołazy nr rej. Ks.B.t.V - 797/89


zabytki archeologiczne (stanowiska archeologiczne)


18. zespół zabytków związanych z działalnością górniczą (wydobywanie złota) w średniowieczu zlokalizowany na gruntach miasta Głuchołazy i wsi Podlesie nr rej. A-1013/96 z dnia 21.06.1996 r.                                                     
19. grodzisko stożkowe zlokalizowane na gruntach miasta Prudnik nr rej. A-1103/99 z dnia 15.03.1999 r.
20. grodzisko zlokalizowane na Górze Okopowa, grunty miasta Prudnik nr rej. A-1104/99 z dnia 15.03.1999 r.
21. grodzisko zlokalizowane na Górze Okopowa, grunty miasta Prudnik nr rej. A-1105/99 z dnia 15.03.1999 r.
22. grodzisko – zamczysko zlokalizowane na Górze Zamkowej, grunty wsi Pokrzywna nr rej. A-1106/99 z dnia 15.03.1999 r.

W otulinie Parku zlokalizowanych jest 15 zabytków wpisanych do rejestru, są to :

zabytki nieruchome

- w Gminie Prudnik
1. kaplica przydrożna (ul. Poniatowskiego) w Prudniku (Lipy) nr rej. 317/58 z dnia 15.11.1958 r. (1995/73 z dnia 30.01.1973 r.)
2. kaplica przydrożna (przy domu nr 13) w Moszczance nr rej. 320/58 z dnia 1.03.1958 r.
3. szkoła ewangelicka, obecnie dom mieszkalny nr 269 w Moszczance nr rej. 1760/66 z dnia 6.10.1966 r.
4. kapliczka przydrożna (przy ul. Nad Złotym Potokiem, dom nr 92) w Łące Prudnickiej,nr rej. 318/58 z dnia 1.03.    1958 r.
- w Gminie Głuchołazy
5. dwór w Konradowie - Starowicach nr rej. 1024/67 z dnia 1.03.1967 r.
- w Gminie Lubrza, we wsi Trzebina
6. kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny nr rej. 535/58 z dnia 15.11.1958 r.
7. kapliczka (przy kościele) nr rej.576/59 z dnia 1.07.1959 r.
8. kapliczka przy domu nr 128, nr rej. 508/58 z dnia 15.11.1958 r. (575/59 z dnia 1.07.1959 r.)
9. kapliczka przy domu nr 115, nr rej. 509/58 z dnia 15.11.1958 r. (581/59 z dnia 1.07.1959 r.)
- zespół pałacowy :
10. ruina pałacu nr rej. 534/58 z dnia 15.11.1958 r.
11. budynek bramny (ob. spichlerz) nr rej. 1955/72 z dnia 29.02.1972 r.
12. kapliczka (przy murze obwodowym) nr rej. 367/58 z dnia 1.06.1958 r. (574/59 z dnia 1.07.1059 r.; 1955/72 z dnia 29.02.1972 r.)
13. fragment muru obwodowego nr rej. 1955/72 z dnia 29.02.1972 r.
14. park nr rej. 92/84 z dnia 14.01.1984 r.

zabytki ruchome

15. rzeźba Św. Jana Nepomucena przy murze obwodowym, na postumencie we wsi Trzebina, Gmina Lubrza nr rej. Ks.B.t.I - 115/58

 

Zabytki archeologiczne

Z terenu Parku znanych jest osiemnaście stanowisk archeologicznych datowanych od epoki kamienia - paleolitu po okres nowożytny. Pięć z nich, z uwagi na ich szczególny charakter zostały wpisane do rejestru zabytków województwa opolskiego, są to:

1. Grodzisko stożkowe „SCHLOSSPLATZ” nr rej. A-1103/99 zlokalizowane jest w lesie, ok. 500 m na południowy –wschód od kapliczki przydrożnej usytuowanej w centrum wsi Dębowiec, ok. 250 m na północ od drogi leśnej Dębowiec-Trzebina. Jest to wyraźnie widoczna w terenie pozostałość po gródku powstałym najprawdopodobniej w średniowieczu. Majdan jest prawie płaski, lekko opadający w części północno-wschodniej. Jest on otoczony z trzech stron nieckowatą fosą i wałem a od północy ograniczony ciekiem tworzącym naturalną osłonę. Wewnątrz znajdowała się najprawdopodobniej drewniana wieża.
Grodzisko odkrył Andrzej Dereń z Prudnika w 1995 r. Było ono umiejscowione na mapach z końca XIX wieku pod nazwą „Schlossplatz” (pol. miejsce zamku, plac zamkowy).

2. Grodzisko „SZWEDZKIE SZAŃCE” nr rej.A-1104/99 jest największym grodziskiem Lasu Prudnickiego. Zlokalizowane jest na zalesionym wzniesieniu Góry Okopowej (388 m.n.p.m.), ok. 1700 m na północny-wschód od centrum wsi Dębowiec, ok.800 m na południowy-wschód od majątku Chocim. W rzucie poziomym ma ono kształt nieregularny, zbliżony do czworoboku o wymiarach ok. 38x40 . Wał jak również ślady fosy zachowały się najlepiej od strony południowo-zachodniej i północno-zachodniej. W czasie badań archeologicznych  w 1905 r. znaleziono tu zwęglone pnie drzew, naczynia gliniane i spalone kości. Przypuszcza się, że gród otoczony był palisadą z dębowych pali i wałów o wysokości 3m i szerokości 2m. Wewnątrz stała kamienna budowla i drewniane chaty. Grodzisko powstało ok.1000-1100 r. n.e. lub (wg. J.Chrząszcza) ok. 800 r. p.n.e. Przypuszczalnie przed I wojną światową na szczycie Okopowej wybudowano drewnianą wieżę widokową ( zniszczono ją w czasie II wojny światowej), a na jej stoku gospodę „Zameczek” która po rozbudowie od 1927 r. służyła jako ewangelicki dom rekolekcyjny i szkoła ludowa. W czasach hitlerowskich była to restauracja „Szwedzkie Szańce” z pokojami gościnnymi i tarasami widokowymi na wieżyczce. Po częściowym spaleniu w 1945 r. przejęło ją wojsko i wykorzystywało jako magazyny wojskowe - prochownię.

3. Grodzisko ADRIANNY nr rej. A-1105/99  zlokalizowane jest w lesie na stoku Okopowej ok.750 m. na południowy-wschód od majątku Chocim, ok. 200 m na południe od zabudowań magazynów wojskowych. Obiekt ma kształt czworoboku o wymiarach 33x40 m z zaokrąglonymi narożami. Na stanowisku widoczne są ślady wkopów i stożkowych nasypów związanych prawdopodobnie z działaniami wojennymi. Grodzisko w tym miejscu wg.J.Chrząszcza stanowiło punkt obserwacyjny dla głównego grodu znajdującego się na szczycie Okopowej.
Po II wojnie światowej archeolodzy bezskutecznie poszukiwali tego stanowiska. Udało się to dopiero w 1998 r. Andrzejowi Dereniowi z Prudnika.

4. Grodzisko-zamczysko na Górze Zamkowej (571 m.n.p.m.) nr rej. A-1106/99 zlokalizowane jest na gruntach wsi Pokrzywna, gmina Głuchołazy.
Na szczycie Zamkowej istniał zameczek zbudowany z łupku kamiennego bez zaprawy, strzegący granicy między księstwem opawskim a księstwem biskupim oraz szlaku handlowego Wrocław-Morawy. Obecnie zarysy tego obiektu są słabo czytelne. Od strony południowo-wschodniej widoczne były ślady wałów i fosy, po stronie północnej resztki murów a szczątki prawdopodobnie okrągłej wieży po stronie południowej. Obiekt datowany na XIV-XV wiek.

5. Zespół obiektów działalności górniczej związane z wydobywaniem złota w średniowieczu nr rej. A-1013/96.
Stanowisko archeologiczne zlokalizowane jest w południowo-zachodniej części gruntów miasta Głuchołazy i północnej części gruntów wsi Podlesie, gmina Głuchołazy.
Na północnym stoku Przedniej Kopy potwierdzono istnienie działek górniczych, wyrobisk, hałd płonnego nakładu i przemytego urobku, relikty płuczek i szyby; na stoku północno-wschodnim – sztolnie; na północno-zachodnim stoku – wyrobiska, domniemane szyby oraz pozostałości płuczek. Nad Potokiem Zdrojowym zachowały się ślady szybów i wyrobisk; nad Sarnim Potokiem – resztki szybów i wyrobisk, pryzmy płonnego nadkładu, tama kamienno-ziemna.
Jest to unikalne w skali Polski stanowisko archeologiczne.

 

Zabytki nieruchome na terenie Parku Krajobrazowego „Góry Opawskie”

dawny dom zdrojowy, obecnie Ośrodek Caritas „SKOWRONEK” przy ul. Gen. Andersa nr 74 w Głuchołazach nr rej. A-2382/98 z dnia 7.07.1998 r. wybudowany w 1882 r. Wolnostojący. Murowany z cegły, otynkowany. Bryła złożona z dwóch członów: budynku głównego i bocznego skrzydła południowo-zachodniego, połączonych ze sobą klatką schodową, podpiwniczonych, wzniesionych na rzucie prostokątów. Budynek główny trójkondygnacyjny z poddaszem użytkowym i dwoma narożnymi, frontowymi ryzalitami, kryty dachem dwuspadowym o niewielkim nachyleniu połaci. Dach dwuspadowy również na czterokondygnacyjnym skrzydle bocznym. Elewacja frontowa budynku głównego sześcioosiowa, dwa narożne ryzality trzyosiowe. Na całej długości jej parteru zadaszony taras. W części tarasu wejście główne z parą drzwi, przedzielonych hermą. Elewacje ryzalitów z dekoracją złożoną z motywów floralnych i stylizowanych konarów drzew. Elewacja boczna (południowo wschodnia) z pięciokondygnacyjną wieżą i przyległym do niej tarasem. Elewacja tylna (północno-wschodnia) jedenastoosiowa (od poziomu drugiej kondygnacji) z parterową przybudówką (kaplica). Elewacja boczna (południowo-zachodnia) skrzydła bocznego, przylegająca w linii prostej do fasady budynku głównego, czteroosiowa. Elewacja północno-zachodnia skrzydła bocznego z dwuosiowym ryzalitem centralnym. W parterze czteroosiowej elewacji tylnej skrzydła, parterowa przybudówka. Wszystkie okna budynku prostokątne w tynkowych opaskach, okna ryzalitu południowo-wschodniego przechodzące przez wysokość dwóch kondygnacji. Górne partie ścian szczytowych ryzalitów przesłonięte drewnianymi obsadzkami.

dawny pensjonat ogrodowy, obecnie Ośrodek Caritas przy ul. Gen. Andersa nr 76 w Głuchołazach nr rej. A-98/2009 z dnia 10.08.2009 r. zbudowany został w 1899 r. w kompleksie zespołu zdrojowego „Ferdinansbad”. Murowany, otynkowany. Założony na planie zryzalitowanego prostokąta. Trójkondygnacyjny, podpiwniczony, kryty wysokim dachem dwuspadowym, nad ryzalitami dachy naczółkowe .Elewacja frontowa – wschodnia, symetryczna, siedmioosiowa, oś środkowa podkreślona z loggiami i wejściem do budynku. Skrajne lekko wysunięte z lica ściany, dwuosiowe ryzality podkreślone balkonami na poziomie parteru i pierwszego piętra. Ryzality w poziomie poddasza zwieńczone szczytami z ozdobnie podciętymi belkami konstrukcji. Okna pierwszego i drugiego piętra w prostych opaskach, parteru i poddasza ze zwornikiem. Elewacja ogrodowa – zachodnia, dziewięcioosiowa, oś środkowa podkreślona szerszymi, trójdzielnymi oknami. Ryzality ukształtowane analogicznie do elewacji frontowej. Okna w prostych opaskach. Elewacja boczna – północna, trzyosiowa, oś środkowa podkreślona ryzalitem z szerszymi trójdzielnymi oknami, zwieńczona szczytem. Na osi wejście z podjazdem. Elewacja boczna – południowa analogiczna.  Na poziomie pierwszego i drugiego piętra ozdobne balkony z kutą kratą balustrady.

kościół parafialny p.w. Św. Bartłomieja w Jarnołtówku , Gmina Głuchołazy nr rej.A-59/2008 z dnia 29.02.2008 r. Wzmiankowany w 1339 r. Poprzedni barokowy, murowany, wzniesiony w latach 1753-54. Obecny zbudowany   w 1907 r. murowany, neoromański.

młyn wodny, obecnie dom mieszkalny nr 115 w Jarnołtówku , nr rej. 1669/66 z dnia 23.09.1966 r. wybudowany w pierwszej połowie XIX wieku początkowo wykorzystywał energię wodną Złotego Potoku. Z biegiem czasu został przekształcony w młyn wodno-elektryczny. Po II wojnie światowej stanowił własność Skarbu Państwa. W 1948 r. wydzierżawiła go osoba prywatna. Zły stan techniczny i nierentowność produkcji spowodowała zamknięcie młyna w 1952 r. Wyposażenie młyna zdemontowano w 1956 r. i od tego czasu obiekt pełni jedynie funkcję mieszkalną. Obecnie jest to parterowy budynek mieszkalny z częścią gospodarczą nakryty wysokim dachem naczółkowym.

dwór w Jarnołtówku, Gmina Głuchołazy nr rej. 933/64 z dnia 3.06.1964 r. zbudowany po połowie wieku XIX na zrębie murów poprzedniego, obronnego, wzniesionego zapewne ok. 1600 r. Murowany z kamienia (górne nowsze kondygnacje murowane z cegły, otynkowane). Piętrowy, prostokątny. Pod budynkiem zachowane piwnice sklepione kolebkowo. Kondygnacja piwnic opięta na zewnątrz niskimi szkarpami. Na osi elewacji tylnej most ponad fosą, kamienny na arkadzie zamkniętej półkoliście. Wokół budynku dawna fosa, umocniona okładziną kamienną.

oficyna dworska w Jarnołtówku, Gmina Głuchołazy nr rej. 933/64 z dnia 3.06.1964 r. barokowa, wzniesiona 2 ćwiartka wieku XVIII. Usytuowana obok dworu, flankująca dziedziniec przed jego frontem, zwrócona ku wschodowi. Murowana, otynkowana. Parterowa z facjatą, na sklepionych piwnicach. Prostokątna z dwutraktowym układem wnętrz i sienią pośrodku, sklepioną kolebkowo z lunetami, w przedłużeniu której drewniana klatka schodowa. W pozostałych pomieszczeniach sufity. Elewacja frontowa pięcioosiowa z podziałami ramowymi w tynku. Okna w ozdobnych obramieniach stiukowych o motywie wstęg. Facjata jednoosiowa, lekko wypukła, ujęta pilastrami i spływami esownicowymi, zwieńczona szczycikiem o bogatym wykroju, flankowanym dwiema sterczynami. Na facjacie dekoracja stiukowa o motywach regencyjnych muszli, cęg i lambrekinów. Dach mansardowy kryty dachówką.

park dworski w Jarnołtówku, Gmina Głuchołazy nr rej. 933/64 z dnia 3.06.1964 r. (83/83 z dnia 15.09.1983 r.) położony na południe od dworu, na stoku wzniesienia, krajobrazowy, z okazami urozmaiconego drzewostanu. Park i dziedziniec gospodarczy na osi frontu dworu otoczone częściowo zniszczonym murem z kamienia łamanego. W murze obok oficyny, płyta marmurowa z płaskorzeźbionym kartuszem herbowym.

kaplica przydrożna p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Dębowcu nr rej.361/58 z dnia 1.06.1958 r. powstała w 1825 r. jako kaplica drewniana. Po pożarze w 1889 r. została odbudowana w stylu neogotyckim. Założona na planie prostokąta z wielobocznie zamkniętą częścią ołtarzową. Z fasady wyrasta sygnaturka z prześwitem na dzwon, zwieńczona krzyżem. Wejście i okna ostrosłupowe. Nad drzwiami witraż z postacią anioła, pozostałe witraże o symbolice maryjnej: Królowa Apostołów, Męczenników, Dziewic, Pokoju. Wewnątrz współczesny obraz Serca Pana Jezusa. Przed wejściem kamienne Ukrzyżowanie z 1894 r. Dnia 26 października 2013 r. odbyła się uroczystość poświęcenia kaplicy, która od początku sierpnia była poddana generalnemu remontowi. W ramach przeprowadzonego remontu osuszono i zaizolowano fundamenty, wymieniono tynki zewnętrzne i wewnętrzne, założono nową instalację elektryczną, pomalowano dach, wymieniono okna zachowując witraże, odnowiono Ukrzyżowanie, pomalowano ściany i ławki, położono kostkę brukową przed kaplicą. Pomimo że wioska Dębowiec należy do parafii p.w. Michała Archanioła w Prudniku , to posługę duszpasterską od kilkudziesięciu lat sprawują Franciszkanie  z Sanktuarium św. Józefa w Prudniku-Lesie.
kaplica przydrożna św. Aurelii i Tymoteusza w Wieszczynie (przysiółek Dębowca) nr rej.489/58  z dnia 15.10.1958 r.  zbudowana w 1825 r. przebudowana w roku 1885. Założona na planie prostokąta z wielobocznym zamknięciem. Fronton wieńczy trójkątny szczyt. Na kalenicy dachu czworoboczna sygnaturka z prześwitem, zwieńczona dzwonowatym hełmem.


Zabytki ruchome na terenie Parku Krajobrazowego „Góry Opawskie”

zespół 16 kapliczek z obrazami – Stacje Drogi Krzyżowej Głuchołazy-Podlesie, gmina Głuchołazy nr rej.Ks.B.tII – 146/08 , zbudowanych z polnych głazów przez biednych ludzi, zwłaszcza głuchołaskich tkaczy i mieszkańców Podlesia w 1859 r. Pomysłodawcami budowy byli : szynkarz A. Ertelt  i bielarz (późniejszy właściciel pierwszego sanatorium w Głuchołazach) K.Juppe. Co nietypowe – kamiennych kapliczek jest 16 a nie 14. Na początku budowniczy dodali kapliczkę ze sceną modlitwy Chrystusa w Ogrójcu, a na końcu Wniebowstąpienia. Obecne kapliczki zbudował w 1930 r.  Jan Hoy, a obrazy na blasze namalował Józef Mischke, miejscowy artysta. Staraniem o.o. Marianów mocno zniszczone kapliczki odrestaurowano w 1993 r. jak również odnowiono umieszczone w nich obrazy. Droga Krzyżowa ponownie została konsekrowana 14 maja 1993 r. Wiosną 2014 r. wyblakłe oryginały obrazów zostały przekazane do depozytu
w Muzeum Ziemi Prudnickiej, a w ich miejsce zamontowano w nowych ramach barwne kopie.

wyposażenie kościoła parafialnego p.w. św. Bartłomieja w Jarnołtówku,  Gmina Głuchołazy nr rej. Ks.B.t.V – 794/1/11/89 które stanowią między innymi:

- wmurowana w ścianę przedsionka marmurowa grawerowana i złocona płyta z inskrypcją poświęconą zasłużonemu ofiarodawcy kościoła z lat 1753-54 Peretzko;         
- ołtarz główny, przyścienny, architektoniczny z retabulum dwukondygnacyjnym  i trzyosiową mensą skrzyniową wspartą na dwóch kolumnach. W centrum lica szafkowe tabernakulum oflankowane dwiema niszami z pełno plastycznymi    figurami aniołów oraz obraz olejny namalowany na płótnie przedstawiający Chrystusa i tonącego św.Piotra;
- dwa ołtarze boczne, pierwszy p.w. św. Franciszka, drugi poświęcony Matce Boskiej;     
- przyścienna ambona wykonana z rzeźbionego drewna w XIX-XX wieku;
- marmurowa chrzcielnica z kartuszem herbowym na czworobocznej podstawie  i okrągłą czarą. Pochodząca z końca XVII wieku;
- drewniany konfesjonał z XVIII-XIX wieku, zwieńczony trójkątnym naczółkiem,  zdobionym fialami w formie wieżyczek, ornamentem roślinnym i złoconymi   płasko rzeźbionymi motywami dekoracyjnymi umieszczonymi w boazeriach;
- wyrzeźbiony z drzewa krzyż procesyjny w stylu barokowym z XVIII-XIX wieku;
- umieszczony w prezbiterium żeliwny dzwon-sygnaturka z 1814 r. pochodzący  z przydrożnej kapliczki w Pokrzywnej, która uległa zniszczeniu podczas powodzi  w 1903 r.;
- figury świętych: Teresy od Dzieciątka Jezus, Józefa, Jana Nepomucena, Barbary oraz Serca Pana Jezusa i Matki Bożej Niepokalanej Poczęcia.

 
kropielnica przy plebanii kościoła parafialnego p.w. św. Bartłomieja w Jarnołtówku, Gmina Głuchołazy nr rej. Ks.B.t.V – 795/89 wykuta została z bloku ziarnistego granitu barwy szarej w XII – XIII wieku. Do dzisiaj zachowała się jedynie czara beczkowatego kształtu z kolistym wylewem. Ten cenny zabytek hipotetycznie połączyć można  z istnieniem w tej miejscowości średniowiecznego kościoła wzmiankowanego w XIV wieku, nie zachowanego do czasów dzisiejszych.

chorągiewka na plebanii kościoła parafialnego p.w. św. Bartłomieja w Jarnołtówku, Gmina Głuchołazy nr rej. Ks.B.t.V – 796/89 wykonana została z posrebrzonej blachy w XVIII wieku. Pole chorągiewki wypełnia figuralne, cało postaciowe wyobrażenie św. Bartłomieja. Poniżej znajduje się data 1754, informująca o czasie budowy dawnego, barakowego kościoła. W zwieńczeniu kompozycji widnieje monogram IHS w promienistej Glorii. Całość umieszczona jest na metalowej włóczni i zainstalowana na dachu plebani.  

rzeźba Św. Jana Nepomucena w Jarnołtówku, Gmina Głuchołazy nr rej. Ks.B.t.V- 797/89 z 1 poł. XIX wieku. Marmurowa . Na czworobocznym ogzymsowanym cokole. Autorem jej jest prawdopodobnie twórca ludowy,  na co wskazuje mocny kontrapost i ekspresyjna mimika świętego.

Zabytki nieruchome w otulinie Parku Krajobrazowego „Góry Opawskie”

kaplica przydrożna (ul. Księcia Józefa  Poniatowskiego) w  Prudniku (Lipy) nr rej. 317/58 z dnia 15.11.1958 r. (1995/73 z dnia 30.01.1973 r.) zbudowana w 1827 r.. Barokowa. Murowana, otynkowana. Wzniesiona na rzucie zbliżonym do kwadratu z wypukło-wklęsłymi ścianami bocznymi i półkolistym zamknięciem. Wewnątrz sklepienie kopulaste. Ściana frontowa ujęta w pary pilastrów, z których skrajne ustawione skośnie. Wejście i okna zamknięte półkoliście, okna w obramieniach z kluczami. Szczyt wydzielony wydatnym gzymsem wygiętym fantazyjnie ku górze z zadaszeniem, ujęty spływami; w nim wnęka z figurą Matki Boskiej. Dach siodłowy kryty dachówką.

kaplica przydrożna (przy domu nr 13) w Moszczance nr rej. 320/58 z dnia 1.03.1958 r. wybudowana w 1827 r. W elewacji frontowej posiada dwa pilastry zakończone formą trójkątną. Kaplica zwieńczona tympanonem. Wewnątrz sklepienia żaglaste.

 

szkoła ewangelicka, obecnie dom mieszkalny nr 269 w Moszczance, nr rej. 1760/66 z dnia 6.10.1966 r. zbudowany początkiem wieku XIX. Klasycystyczny Murowany z czerwonej cegły. Parterowy z mieszkalnym (użytkowym) poddaszem. Wzniesiony na rzucie wydłużonego prostokąta. Układ wnętrz dwutraktowy z sienią pośrodku, sklepioną kolebką o łuku obniżonym z zaostrzonymi lunetami. W szczycie dwa okna prostokątne oraz trzy owalne. Dach dwuspadowy, symetryczny kryty blachą.

 

kapliczka przydrożna (przy ul. Nad Złotym Potokiem, dom nr 92) w Łące Prudnickiej, nr rej. 318/58 z dnia 1.03.1958 r. (394/58 z dnia 16.07.1958 r.) zbudowana na początku XIX wieku. Murowana, otynkowana. Prostokątna. Wejście zamknięte półkoliście, flankowane pilastrami, ponad którymi trójkątne postumenty. Szczyt trójkątny, w nim krucyfiks barokowy-ludowy. Dach siodłowy kryty dachówką.

 

 

dwór w Konradowie - Starowicach, nr rej. 1024/67 z dnia 1.03.1967 r.  wzniesiony został w pierwszej połowie XVIII wieku w stylu barakowym. Murowany, otynkowany. Piętrowy, na sklepionych piwnicach. Prostokątny z ryzalitem na osi elewacji tylnej. Dwutraktowy. Elewacja frontowa siedmioosiowa. Dach mansardowy z lukarnami kryty blachodachówką.

kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Trzebini, Gmina Lubrza nr rej. 535/58 z dnia 15.11.1958 r. wzmiankowany w 1385 r. Obecny z wieżą gotycką, zbudowany w XVI/XVII wieku. Przebudowany w latach 1726-27. Renesansowy z barokowym wyposażeniem. Orientowany.Murowany z kamienia i cegły, otynkowany. Krótkie prezbiterium na rzucie zbliżonym do kwadratu, sklepione kopulasto. Przy nim od północy dawna zakrystia, a od południa nowa z lożą na piętrze  i niewielkim przedsionkiem. Pod prezbiterium krypta grobowa. Szersza i wyższa nawa czteroprzęsłowa, z kruchtą od północy i kwadratową wieżą od zachodu przy której od południa nowsza przybudówka schodowa. Nowa i dawna zakrystia sklepiona kolebkowo z zaostrzonymi lunetami. W kruchcie i pod wieżą sklepienia żaglaste. Podziały ścian nawy uproszczonymi pilastrami. Tęcza zamknięta półkoliście, w jej zamknięciu kartusz w ozdobnym obramieniu z krzyżem bożogrobców i datą 1724. Chór muzyczny murowany, nadwieszony na szerokiej arkadzie o łuku obniżonym z parapetem wybrzuszonym w części środkowej. Ołtarz główny z wolnostojącą rokokową mensą, na ścianie za nią obraz Wniebowzięcia, w ramie o bogatej dekoracji akantowej. Ołtarz boczny rokokowy w nim obraz Matki Boskiej ukazującej się  św. Janowi Nepomucenowi. Płyta nagrobna Adama Wachtela , kamienna, renesansowa z płaskorzeźbioną półpostacią zmarłego. Dachy siodłowe. Wieża o trzech nieznacznie zwężających się kondygnacjach, wydzielonych uskokami. Dolna murowana z kamienia, górne z cegły gotyckiej o układzie polskim. W dolnej kondygnacji ponad wejściem zamkniętym segmentowo, okienko strzelnicze, w górnych okienka zamknięte łukiem spłaszczonym. Hełm barokowy, baniasty  z latarnią, obity blachą.

kapliczka (przy kościele) w Trzebini, Gmina Lubrza, nr rej.576/59 z dnia 1.07.1959 r. zbudowana w XVIII wieku. Murowana, otynkowana. Prostokątna z płytką absydą. Wnętrze nakryte pozornym sklepieniem kopulastym. Na zewnątrz w narożnikach pary uproszczonych pilastrów dźwigających gzyms. Wejście i okna zamknięte, półkoliście. Szczyt ujęty esownicowymi spływami, zwieńczony gzymsikiem wygiętym ku górze, w nim kartusz rokokowy z krzyżem bożogrobców.


kapliczka przydrożna przy domu nr 128 w Trzebini, Gmina Lubrza nr rej. 508/58 z dnia 15.11.1958 r. (575/59 z dnia 1.07.1959 r.) zbudowana w XVIII wieku. Murowana, otynkowana. Prostokątna z absydą. Wewnątrz sklepienie kolebkowe. Na zewnątrz podziały ścian pilastrowe. Wejście i okna zamknięte półkoliście z kluczami.

kapliczka przydrożna przy domu nr 115 w Trzebini, Gmina Lubrza nr rej. 509/58 z dnia 15.11.1958 r. (581/59 z dnia 1.07.1959 r.), zbudowana w 1777 r. Murowana, otynkowana. Prostokątna z półkolistym zamknięciem. Wnętrze sklepione kolebkowo z lunetami. Od frontu narożniki ujęte pilastrami, dźwigającymi gzyms. Wejście zamknięte półkoliście  z trzema kluczami, w nim krata żelazna z literami G S, nad wejściem data budowy. Ściany boczne o podziałach ramowych. Szczyt o wykroju falistym, zwieńczony gzymsikiem wygiętym ku górze. W absydzie dekoracja stiukowa, rokokowa, tworząca obramienie drewnianej rzeźby barokowej Matki Boskiej.

Zespół pałacowy w Trzebini, Gmina Lubrza od 1559 r. własność rodziny Wachtelów. W 1670 r. dobra przepisane testamentarnie bożogrobcom z Nysy przez Helenę Poliksenę Schmeskal, wdowę po Janie Krzysztofie Wachtelu,
w posiadaniu których do roku 1810.
ruina pałacu nr rej. 534/58 z dnia 15.11.1958 r. zbudowanego przypuszczalnie w XV wieku. Budowniczym obronnego dworu był rycerz Kunze Elstenburg von Kunzendorf. Przekształcony w pałac w XIX wieku, spalony w 1945 r. Późnorenesansowy, murowany z kamienia i cegły, otynkowany. Do dziś zachowane mury obwodowe oraz wysokie piwnice sklepione kolebkowo.

 

budynek bramny nr rej. 1955/72 z dnia 29.02.1972 r. dawne samborze – pomieszczenie dla straży w bramie zamkowej. Murowany, otynkowany. Trójkondygnacyjny, wzniesiony na rzucie zbliżonym do kwadratu. Elewacja frontowa trójosiowa, z przejazdem umieszczonym niesymetrycznie, zamkniętym łukiem spłaszczonym. Strop w przejeździe belkowany. Ponad przejazdem wnęka owalna po obrazie, który przedstawiał św. Jerzego zabijającego smoka.  To nie tylko patron miejscowej parafii ale i herb Trzebiny, która w 1542 r. uzyskała prawa miejskie, by potem je stracić Od strony dziedzińca, pomiędzy występującymi murami ścian bocznych ganek drewniany ze słupami podpierającymi okap dachu. Dach namiotowy kryty dachówką, zwieńczony krzyżem bożogrobców. Po przebudowie zamku w pałac zmieniono przeznaczenie tego obiektu – służył jako spichlerz. Przed rozbudową budynek bramny był znacznie węższy     i krótszy, przypominając swoim kształtem wieżę. Dlatego dzisiaj brama do samborza ustawiona jest niesymetrycznie względem ściany czołowej budynku. Jeżeli potwierdzone zostanie, że wieża ta powstała równolegle z gotyckim dworem, będziemy mieli do czynienia z dobrze zachowanymi pozostałościami obronnego założenia sprzed ponad 500 lat. Od 2010 r. w budowli tej mieści się wielokulturowa Izba Regionalna.
kapliczka (przy murze obwodowym) nr rej. 367/58 z dnia 1.06.1958 r. (574/59 z dnia 1.07.1959 r., 1955/72 z dnia 29.02.1972 r.) została zbudowana w 1921 r. przez Johana Schleinschoka, urodzonego 29.03.1870 r. w Trzebini, który w1919 r. kupił  miejscowe uzdrowisko. Przylega do muru obwodowego od zachodu. Murowana, otynkowana. Prostokątna, nakryta sklepieniem o łuku obniżonym. Wejście zamknięte łukiem spłaszczonym, flankowane parami pilastrów, dźwigających gzyms. Szczyt o bogatym wykroju  z odcinkiem koła i sterczyną trójkątną, naśladujący elementy attyki muru obwodowego.Mensa (podstawa) ołtarza kamienna z krzyżem bożogrobców, napisem fundacyjnym i datą. Treść inskrypcji w języku polskim brzmi następująco „Antoni Oktawian hrabia von Neuhauss przełożony braci  krzyżowych rok 1756”. Bracia krzyżowi to bożogrobcy więc hrabia von Neuhauss był przełożonym tego zgromadzenia   w Nysie, które w latach 1670-1810 było właścicielem Trzebini, Wierzbca i Miłowic. Zapewne hrabia bywał w majątku   w Trzebini, a jego dziełem musiał być remont lub rozbudowa miejscowego dworu, co upamiętniała kamienna tablica     z 1756 roku. Do dzisiaj nieznane są powody przeniesienia tej tablicy z dworu i umieszczenia w kaplicy.

fragment muru obwodowego nr rej. 1955/72 z dnia 29.02.1972 r. współczesny pałacowi. Zachowany fragmentarycznie przy budynku bramnym, niewielki odcinek od strony południowej, ciąg długości ok. 30 m. od strony północnej. Wzniesiony z kamienia z użyciem cegły, od strony zewnętrznej otynkowany. Zwieńczony grzebieniem attyki o powtarzających się na przemian półkolistych szczycikach oraz postumentach zwieńczonych dwoma wycinkami koła, pomiędzy którymi sterczyna z ostrym trójkątnym zakończeniem. Górna część muru i attyka pokryta dekoracją sgraffitową. Na murze podwójny fryz, dolny o motywie biegnącym tworzącym pola okrągłe z rozetami, górny palmetowy. Grzebień attyki dekorowany motywem wici roślinnej, palmet oraz dzbanów kwiatowych .

park nr rej.92/84 z dnia 14.01.1984 r.

 




Zabytki ruchome w otulinie Parku Krajobrazowego „Góry Opawskie”

rzeźba Św. Jana Nepomucena  we wsi Trzebina, gmina Lubrza nr rej. Ks.B.t.I – 115/58. wzniesiona w 1758 r. w sąsiedztwie kapliczki i muru obwodowego. Kamienna na postumencie murowanym z cegły, otynkowanym,z kartuszem rokokowym, w którym napis zawierający chronostyk.

 



Opracowano na podstawie :

1. T. Chrzanowski, M. Kornecki "Katalog zabytków sztuki w Polsce" Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk

    Tom VII Województwo Opolskie

     Zeszyt 9 Powiat Nyski opr. T. Chrzanowski i M. Kornecki, Warszawa 1963 r.

     Zeszyt 12 Powiat Prudnicki opr. R. i T. Juraszowie, T. Chrzanowski i M. Kornecki, Warszawa 1960 r.

2. A. Dereń "Tajemnica nyskich krzyżowców" Tygodnik Prudnicki Nr 7 z 2010 r.

3. J. Milc "Historia parafii Jarnołtówek" praca magisterska, Uniwersytet Opolski Wydział Teologiczny , Opole 2005 r.

4. M. Sitko "Góry Opawskie"- przewodnik, Głuchołazy 1998 r.

5. Plan ochrony Parku Krajobrazowego "Góry Opawskie"

    Operat ochrony walorów kulturowych opr. A. Rapiński, Opole 2010 r.

6. Decyzje Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w sprawie wpisania zabytku (dobra Kultury) do

    rejestru zabytków.

 

     

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie.
Strona współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Schematu III Pomocy Technicznej. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
Instytucja Zarządzająca PROW na lata 2007-2013: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Strona opracowana na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego.

 

2015 | Wszystkie prawa zastrzeżone - ZOPK 

designed & hosted by