Projekt

Inwentaryzacje przyrodnicze kluczem do edukacji ekologicznej i ochrony bioróżnorodności w woj. opolskim

Znajdź w serwisie

FACEBOOK

Konkursy

ZAPOZNAJ SIĘ Z NASZĄ OFERTĄ CIEKAWYCH KONKURSÓW I OLIMPIAD

Mapa

PK Góra Św. Anny - Rezerwaty przyrody

Rezerwat "Lesisko"

Na południowych stokach Grzbietu Chełmskiego położony jest rezerwat „Lesisko”, gdzie ochroną objęto fragment buczyny karpackiej z udziałem dębów ( Quercus ) , modrzewi (Larix).

Nazwa rezerwatu pochodzi od nazwy ciemnego lasu bukowego, który miejscowi nazwali Lesiskiem. Celem utworzenia jest zachowanie i ochrona starodrzewna bukowego: żyznej buczyny sudeckiej (Dentario enneaphyllidis- Fagetum) i kwaśnej buczyny niżowej (Luzulo pilosae- Fagetum). Znacznie zróżnicowanie wysokości terenu sprawia, że jest on poprzecinany wąwozami. Na terenie całego rezerwatu jest ponad 20 buków (Fagus) o wymiarach obwodu ponad 320 cm Większości drzewostany są jednopiętrowe, miejscami przerzedzone. Występują tu rośliny chronione: bluszcz pospolity (Hedera helix), barwinek pospolity (Vinca minor), wawrzynek wilczełyko (Daphne mezreum), parzydło leśne (Aruncus sylvestis), kalina koralowa (Viburnum opulus), konwalia majowa (Convallaria maialis), marzanka wonna (Asperula odorata), kopytnik pospolity (Asarum europaeum). Ponadto w runie rośnie czerniec gronkowy (Actaea spicata), szczyr trwały (Mercurialis perennis), groszek wiosenny (Lathyrus vernus), niecierpek pospolity (Impatiens noli- tangere), czartawa pospolita (Circaea lutetiana), oman szlachtawa (Inula conyza), starzec Fuchsa (Senecio fucsi), żankiel zwyczajny (Sanicula europaea), podagrycznik pospolity (Aegopodium podagraria), gajowiec żółty (Lamiastrum galeobdolon), bodziszek cuchnący (Geranium robertianum), wietlica samcza (Athyrium filix- femina), kłosownica leśna (Brachypodium silvaticum), przytulia okrągłolistna (alium rotundifolium), Kostrzewa olbrzymia (Festuca gigantea), sałatnik leśny (Mycelis muralis), miodunka ćma (Pulomonaria obscura), szczawik zajęczy (Oxalis acetosella)

      Teren rezerwatu to obszar z zachowanymi formami krasowymi, charakterystycznymi dal Chełmu. Zalegający tu wapień muszlowy jest szczególnie podatny na procesy krasowe, które rozwinęły się w okresie przed plejstoceńskim. Większość form krasowych powstała w wyniku zapadnięcia się terenu. O tym, że procesy te trwają do dzisiaj świadczy fakt szybkiej ucieczki wody oraz brak powierzchniowych okresowych spływów wód opadowych i roztopowych. Formy krasowe to: leje, misy zapadliskowe, jaskinie i wąwozy( np. w oddziale 59 b położony jest lej krasowy o średnicy 7 m i głębokości 2 m) Pozostałością moreny czołowej sięgającego tu zlodowacenia środkowopolskiego są zbudowane z grubo i średnio krystalicznych granitów barwy różowej głazy narzutowe. Jeden z głazów w oddziale 58 c na kształt wrzecionowaty i obwód 300cm.

Rezerwat "Grafik"

Pomiędzy Leśnicą a Czarnociniem usytuowany jest rezerwat „Grafik” (27, 43 ha). W rezerwacie dominuje 130- letni buk rosnący na grubej warstwie lessu, podatnego na erozję wodną. Drzewostan bukowy jest jednopiętrowy, jedynie na niewielkich powierzchniach występują podrosty buka (Fagus), jawora (Acer pseudoplatanus), graba (Carpinus betulus) i jarzębiny (Sorbus aucuparia). Na jego terenie wyróżniono jeden typ siedliskowy- las wyżynny silnie świeży o glebach oglejonych. W rezerwacie wyróżniono dwa zbiorowiska leśne: kwaśną buczynę niżową (zbiorowisko chronione w Polsce) i żyzną buczynę kwaśną. Z gatunków chronionych wymienić należy: bluszcz pospolity (Hedera helix), przytulię wonną (Galium odoratum), konwalię majową (Convallaria majalis), kalinę koralową (Viburnum opulus) i kruszynę pospolitą (Frangula alnus). Występują tu również gatunki rzadkie i  zagrożone w skali regionu tj.: perłówka jednokwiatowa (Melica uniflora), przytulia okrągłolistna (Galium rotundifolium), przetacznik górski (Veronica montana) i tojeść gajowa (Lysimachia nemorum).

 
Rezerwat "Biesiec"
 
 Rezerwat Biesiec położony jest na wzniesieniu z malowniczymi wychodniami wapienia. Według miejscowych podań tutaj dokonywano egzekucji złoczyńców przez powieszenie na szubienicy. Wzniesienie to nazwano Biesiec lub Wisielec. W pobliżu Bieśca (350 m n.p.m.) po drugiej stronie drogi leśnej znajduje się nie mniej malownicze wzniesienie Wysocka Góra (385 m n.p.m.).

      Teren rezerwatowy porasta 110- 130-letni jednolity drzewostan bukowy, który tworzy zbiorowisko żyznej buczyny sudeckiej, charakteryzujące się bujnym i wielogatunkowym runem. Rośnie tu wiele chronionych i rzadkich gatunków roślin: lilia złotogłów (Lilium martagon), wawrzynek wilczełyko (Daphne mezereum), pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladona) pierwiosnka lekarska( Primula veris),paprotka zwyczajna (Polypodium vulgare), zanokcica skalna (Asplenium trichomanes), czerniec gronkowy (Actaea spicata) i storczyki: kruszczyk szerokolistny i rdzawoczerwony (Epipactis helleborine, E. atrorubens), buławnik mieczolistny (Cephalanthera longifolia), żłobik koralowy (Corallorhiza trifida). W rezerwacie znajdują się stanowiska rzadkich grzybów: gwiazdosza potrójnego i frędzelkowanego (Gastrum triplex, G. fimbriatum).

      W sąsiedztwie „Bieśca” na opadłych gałęziach bzu czarnego i olszy pojawiają się w okresie przedwiosennym owocniki czarki szkarłatnej (Sarcoscypha coccinnea).

Rezerwat "Boże Oko"

Na zachód od miejscowości Klucz położony jest rezerwat „Boże Oko” (68,94 ha) . Nazwa pochodzi od kapliczki znajdującej się w pobliżu rezerwatu. Teren ten jest niezwykle malowniczy. Suche doliny o szerokich dnach i głębokie parowy o stromych zboczach oraz leje krasowe dodają mu swoistego uroku. Również tu dominuje buk w wieku 135-155 lat. W domieszce zaś występuje modrzew (Larix), świerk (Picea), grab (Carpinus), brzoza (Betula) i sosna (Pinus). W buczynie wyróżniono las wyżynny w dwóch wariantach : świeży na glebach nieoglejonych i świeży na glebach oglejonych.

Rezerwat geologiczy
 
 
Litologia

Omawiany obszar należy w rozumieniu jednostki geologicznej do Monokliny Przedsudeckiej, przebiega on pasem na długości 100km i szerokości 15km. Obszar ten reprezentowany jest przez formacje triasowe, które są podścielone utworami wieku wczesno-karbońskiego są to piaskowce szarogłazowe, mułowce i iłowce. Z wierceń wynika, że utwory dolnego karbonu występują na całej Opolszczyźnie (Kłapciński 1993). Utwory karbonu zostały zaobserwowane w okolicach wsi Żyrowa, gdzie również znalezione zostały szczątki roślinne archeokalamitów (Niedźwiedzki 2000). Miąższość tego kompleksu jest bardzo różna i zawiera się w przedziale od 1000 – 4000m w rejonie Głubczyc (Unrug 1974). Nad osadami dolnego karbonu występuje zgodnie kilkadziesiąt metrów piaskowców arkozowych czerwonego spągowca (Kłapciński 1959, 1993, Kotlicki 1973). Powyżej znajdują się utwory triasowe wykształcone tutaj typowo dla facji germańskiej. Na południe od Gogolina odsłaniają się wapienie, dolomity i margle górnego pstrego piaskowca (retu). W budowie geologicznej Śląska obserwuje się budowę monoklinalną. Wapienie gogolińskie, przechodzą w kierunku północnym w wapienie formacji górażdżańskiej, dziewkowickiej i karchowickiej. Dalej na północ ukazują się wychodnie najwyższego triasu (iłowce, mułowce i piaskowce kajpru oraz iłowce retyku).W okolicach Opola odsłania się kreda górna (margle i wapienie), która przykrywa częściowo monoklinę, ale jest silnie zerodowana. Na obszarze pomiędzy Zdzieszowicami a Tarnowem Opolskim występują liczne uskoki, które przecinają obszar w dwóch kierunkach: N – S, występujące z mniejszą częstością, E – W. Uskoki te są wieku co najmniej późnomioceńskiego, ponieważ przecinają osady sarmatu (S.W Alexandrowicz 1964, S.W. Alexandrowicz, Kleczkowski 1968, 1974, Kotlicka 1979, Kotlicki 1979). Na południe w rowie Kędzierzyna - Paczkowa znajdują się znacznej miąższości utwory neogenu. Starsze osady są przykryte czwartorzędowymi lessami o różnej miąższości, a rozrzucone głazy narzutowe barwy różowej są pozostałością po środkowopolskim zlodowaceniu (Boda ?). Wspomnieć należy jeszcze o występujących oligoceńsko – mioceńskich wulkanitach (Stupnicka 1989) w rejonie Góry św. Anny, które przebijają pokrywę węglanową triasu środkowego.

Litostratygrafia

Osady triasu występujące na Górnym Śląsku są sedymentem epikontynentalnej facji germańskiej. Profil osadów triasu górnośląskiego jest klasycznym profilem triasu germańskiego. Dolna partia profilu triasu jest wykształcona jako pstre piaskowcowo - iłowcowe osady terrygeniczne. W najniższej części wapienia muszlowego – recie występują osady węglanowe morza epikontynentalnego, które dominują przez cały środkowy trias. Reprezentujące wczesny pstry piaskowiec warstwy ze Świerklańca obejmują piaskowce, mułowce, iłowce. Ret zbudowany jest z dolomitów, margli, wapieni, oraz gipsów i anhydrytów. Bardzo dobrze rozwinięty jest dolny wapień muszlowy, który jest reprezentowany przez grube kompleksy wapienne. Trias środkowy to wapień muszlowy w którym wydzielono: dolny wapień muszlowy - warstwy gogolińskie (wapień falisty, margle, wapienie organodetrytyczne i krynoidowe), formację górażdżańską (wapienie onkoidowe, organodetrytyczne), formację dziewkowicką (wapienie faliste, gruzłowe i przeławicenia muszlowców terebratulowych oraz wapieni krynoidowych), formacja karchowicka organodetrytyczne wapienie często krynoidowe, oraz biohermy koralowcowo gąbkowe. Wapień muszlowy środkowy dzieli się na: dolomity diploporowy ze zlepieńcami i warstwy tarnowieckie, które są wykształcone jako dolomity margliste i margle dolomityczne często z gipsem. Górny wapień muszlowy to warstwy z Wilkowic są to:(wapienie organodetrytyczne, dolomity i margle), warstwy boruszowickie (iłowce dolomityczne, mułowce rzadziej dolomity, piaskowce).

        Trias górny został podzielony na kajper i retyk. Osady kajpru dolnego to (szare i czerwone łupki z przewarstwieniami wapieni i dolomitów, a w górnej części dolnego kajpru leży dolomit graniczny. Kajper górny dzieli się na dolną serię gipsową (iłowce dolomityczne, przeważnie zielonoszare z cienkimi przewarstwieniami dolomitu i gipsu rzadziej anhydrytu (Kotlicki 1974) oraz piaskowiec trzcinowy (piaskowce i mułowce ze zwęglonym detrytusem roślinnym, warstewkami węgla). Osady kajpru górnego zamyka seria gipsowa (iłowce barwy czerwonej z gipsem występującym w postaci soczew i przeławiceń. Retyk nie został jeszcze rozdzielony litostratygraficzne, korelacja dotychczasowych wydzieleń nie została zakończona. Retyk tworzą iłowce szare i pstre ze sferolitami marglistymi i syderytowymi, podrzędnie piaskowce, wapienie, margle, dolomity oraz zlepieńce węglanowe (Kotlicki 1974).

Skały

Rezerwat "Ligota Dolna"

Jednym z najciekawszych przyrodniczo, ale nie tylko, miejsc jest Ligocka Góra Kamienna. Jest to odosobnione, najdalej na północ wysunięte w Parku Krajobrazowym „Góra Sw. Anny” wzgórze o płaskiej partii grzbietowej. Wierzchowina wzgórza posiada kształt owalny o wymiarach 350m x 750m. Trzon Kamiennej Góry Ligockiej budują wapienie środkowego triasu, głównie odporne na erozję warstwy gogolińskie i terebratulowe. Na krawędzi wzniesienia widoczne są wychodnie tych wapieni. Na północno-zachodnim i południowo-zachodnim zboczu Zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego w 1959 r na powierzchni 4,90ha utworzono rezerwat ścisły w celu ochrony pozostałości kserotermicznych zbiorowisk roślin.

Murawy kserotermiczne to zbiorowiska roślin zasiedlające żyzne gleby zasobne z węglan wapnia. Wykształcają się na szczególnych siedliskach, gdzie panują wyjątkowe warunki mikroklimatyczne-okresowo wysokie temperatury gleby i przypowierzchniowej warstwy powietrza. Większość tych muraw nie ma naturalnego pochodzenia - rozwinęły się one w wyniku działalności hodowlanej człowieka (np. wypas owiec, koszenie). Mają ogromne walory przyrodnicze. Murawy kserotermiczne charakteryzują się sezonowym rytmem życia, podobnie jak roślinność stepowa. Wegetacja zaczyna się już wczesną wiosną: kwitną pięciorniki, gęsiówki, rogownice i przetaczniki. Późna wiosna i początek lata to czas najbujniejszego rozwoju muraw. Okres ten charakteryzuje się olbrzymim bogactwem owadów- motyli, prostoskrzydłych. W drugiej połowie lata kwitnienie wyraźnie maleje, ponieważ wiele gatunków roślin zapada w spoczynek. Jesień to ponowne, choć znacznie słabsze ożywienie roślinności.

W pewnym stopniu do zachowania tej roślinności przyczyniło się nie tylko położenie, ale również istniejące na tym terenie jeszcze przed II wojną światową szybowisko należące do hr. Elizabeth von Francken-Siersdorff. W latach 30-tych za sprawą żyrowskiej hrabiny powstała szkoła szybowcowa. Po dwóch latach istnienia lotniskiem zainteresowali się wojskowi i ustanowili tam lotnisko zapasowe dla bombowców Luftwaffe. W maju 1945r. w Ligocie Dolnej, miejscowości położonej u stóp Góry Kamiennej na bazie przedwojennej szkoły szybowców utworzono Cywilną Szkołę Pilotów i Mechaników, która wykształciła wielu znanych pilotów. Szkoła na początku 1951 r. została zamknięta, a jej mienie przejął na magazyny Pewex (państwowa firma handlowa sprzedająca za dolary artykuły zagraniczne).

Zasobne w złoża wzgórze nie oparło się również eksploatacji. Na północnym stoku pod koniec XIXw. rozpoczęto wydobywanie wapieni metodą odkrywkową. Wówczas pobudowano szybowy piec wapienniczy, który dzisiaj stanowi cenny zabytek architektury przemysłowej. W 1938 r podczas szkolenia pilot szybowca uderzył w piec ponosząc śmierć. To tragiczne zdarzenie zostało upamiętnione przez ozdobienie pieca płaskorzeźbą Ikara z rozłożonymi skrzydłami. Piec służył do wypału kalcytu (główny składnik kamienia wapiennego w celu otrzymania tlenku wapnia popularnie nazywanego „wapnem palonym”. Ponowne wydobycie wapieni rozpoczęto w 1956 roku. Miąższość eksploatowanych do 1992 roku wapieni wynosiła 18m.

Z chwilą utworzenia rezerwatu wokół kamieniołomu utworzono filtr ochronny, który mimo wszystko został przez zakład naruszony. Niszczenie roślinności oraz emitowane przez zakład pyły miały niekorzystny wpływ na zachowanie zbiorowisk muraw kserotermicznych. To wszystko zadecydowało o zaprzestaniu działalności w obrębie Kamiennej Góry.

Rezerwat "Ligota Dolna” jest dziś unikalnym obiektem florystycznym i faunistycznym, jego dodatkowym walorem jest urozmaicona rzeźba terenu ze skalistymi urwiskami i wychodniami wapieni. Występują tu trzy zbiorowiska roślinne: murawa naskalna, niska i luźna murawa kserotermiczna i murawa kserotermiczna uboga, a także zespół zarośli krzewiastych z ligustrem pospolitym, śliwą tarniną, szakłakiem pospolitym, głogiem jednoszyjkowym i dziką różą. Prawdziwymi rarytasami są: rozchodnik biały, szparag lekarski, chaber miękkowłosy, goździk kartuzek. Z roślin chronionych należy wymienić dziewięćsiła bezłodygowego, orlika pospoliteg i len austiacki. Z mnogością roślin kwiatowych związane jest z występowaniem motyli. Naliczono ich tu prawie 600 gatunków. Spotkać można pazia królowej. Masowo pojawiają się: zmrocznik wilczomlecz, zmrocznik pazik, zawisak tawulec, kraśnik sparcetek, modraszek korydon. Na terenie rezerwatu występuje rzadki gatunek węża - gniewosz plamisty, a także żmija zygzakowata, jaszczurka zwinka. Z ptaków gnieździ się tu: kos, drozd śpiewak, pokląskwa, dzierzba gąsiorek, pokrzewka cierniówka. Teren jest penetrowany przez dziki, sarny i zające.

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie.
Strona współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Schematu III Pomocy Technicznej. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
Instytucja Zarządzająca PROW na lata 2007-2013: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Strona opracowana na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego.

 

2015 | Wszystkie prawa zastrzeżone - ZOPK 

designed & hosted by