Projekt

Inwentaryzacje przyrodnicze kluczem do edukacji ekologicznej i ochrony bioróżnorodności w woj. opolskim

Znajdź w serwisie

FACEBOOK

Konkursy

ZAPOZNAJ SIĘ Z NASZĄ OFERTĄ CIEKAWYCH KONKURSÓW I OLIMPIAD

Mapa

PK Góra Św. Anny - ścieżki dydaktyczne

W Parku Krajobrazowym "Góra Św. Anny" znajduje się 5 ścieżek edukacyjno-przyrodniczych:

  • Ścieżka Wokół Góry św. Anny - prowadząca po Górze św. Anny, o tematyce kulturowej z elementami przyrodniczymi
  • Ścieżka po Geostanowisku nefelinitów - typowo geologiczna. Zastąpiła czasowo zamkniętą ścieżkę w rezerwacie geologicznym
  • Ścieżka Z Żyrowej do Góry św. Anny przez rezerwat "Lesisko" - typowo przyrodnicza
  • Ścieżka Z Góry św. Anny do Zalesia Śląskiego przez rezerwat "Grafik" i "Boże Oko" - przyrodnicza
  • Ścieżka Z Góry św. Anny do Ligoty Dolnej przez Żyrową - kulturowo-przyrodnicza

Wokół Góry św. Anny

Długość trasy: 5 km
Czas trwania wędrówki: ok. 2,5 h

        Ścieżka rozpoczyna się przy siedzibie Parku Krajobrazowego „Góra Św. Anny” (Góra św. Anny, ul. Leśnicka 10). Znajduje się tu fragment wapienia muszlowego ze skamieniałościami, tablica z różnego typu budkami lęgowymi ptaków oraz domek dla owadów błonkoskrzydłych, a także tablice informacyjne dot. geologii Garbu Chełmu i duża ścienna mapa parku krajobrazowego. Następnie ścieżka prowadzi stromo w dół (znak „do pomnika”) granitową drogą do pierwszego historycznego obiektu - Pomnika Czynu Powstańczego, projektu znakomitego krakowskiego rzeźbiarza, Xawerego Dunikowskiego. Pomnik wybudowany w 1955 r., upamiętnia Polaków poległych w walkach III Powstania Śląskiego.
Wcześniej w tym miejscu znajdowało się mauzoleum niemieckie zbudowane w 1938 r., w czasach III Rzeszy i dyktatury Adolfa Hitlera, a zburzone po wojnie w 1945 r. W latach 1934-1938 w kamieniołomie wapienia położonym poniżej pomnika, powstał również największy w Polsce amfiteatr skalny. Zaprojektowany przez dwóch niemieckich architeków Franca Brómera i Georga Petricha służył jako miejsce zgromadzeń niemieckich nazistów.
        Wychodząc z amfiteatru w kierunku południowym natrafimy na piec wapienniczy, w którym wypalano skałę wapienną wydobywaną w kamieniołomie. Trasa biegnie dalej przez las mieszany z bukiem zwyczajnym, brzozą brodawkową i klonem jaworem. Spotykamy tutaj rośliny: buławnika mieczolistnego (roślina chroniona), bluszcza pospolitego, kopytnika pospolitego i przylaszczkę pospolitą (chronione do roku 2014). Dochodzimy do wybrukowanej drogi i skręcamy w lewo. Po prawej stronie mijamy obniżenie terenu, zwane "dołem Petroneli". Nazwa miejsca nawiązuje do postaci historycznej, ówcześnie powszechnie lubianej, mieszkającej w tym miejscu - pustelniczki Petroneli Korzeniowskiej. Jest ona bohaterką powieści Karola Miarki pt. „Petronela, pustelnica z Góry św. Anny”.  Była ona szlachcianką i pochodziła z Wołynia. Mieszkała 50 lat w pustelni, którą wybudowała z własnych środków w Krowioku. Zmarła w 1811 r. i została pochowana w Kaplicy św. Krzyża.
        Pagórkowaty teren oraz przepiękny drzewostan nadają temu miejscu niepowtarzalny koloryt, szczególnie w okresie jesiennym. Dalej trasa prowadzi nas do asfaltowej drogi prowadzącej ze Zdzieszowic na Górę św. Anny. Tutaj skręcamy w lewo i wchodzimy na polną drogę obok zamkniętego już "Zajazdu pod Górą Chełmską". Tuż za punktem pomiarowym wchodzącym w skład sieci „Monitoringu ochrony środowiska” znajduje się brama wykonana z blachy kortenowej, prowadząca do wnętrza dawnego kamieniołomu. W pierwszej części kamieniołomu (zraz za wejściem) utworzono w 2014 r. „Geostanowisko nefelinitów” - jedno z wielu geostanowisk rozsypanych po utworzonym w 2010 r. „Geoparku Krajowym Góra św. Anny”.  Po geostanowisku oprowadza ogólnodostępna ścieżka edukacyjna z licznymi tablicami informacyjnymi - ma ona oczywiście charakter geologiczny.
W drugiej części kamieniołomu, położonej nieco dalej znajduje się rezerwat przyrody "Góra św. Anny", również o charakterze geologicznym. Ze względu na ochronę skał i siedlisk na terenie rezerwatu oraz ze względów bezpieczeństwa ścieżka edukacyjna w tym rezerwacie jest od 2014 r. zamknięta.
        Następnie trasa biegnie drogą pod górę do ul. Powstańców Śląskich, gdzie skręcamy w prawo, i znów stromym podejściem dochodzimy do głównej, ul. Leśnickiej. Kierując się w stronę Domu Pielgrzyma (al. Jana Pawła II), mijamy kalwarię annogórską obsadzoną wiekowymi lipami. Po prawej stronie stoi kościół św. Krzyża, jedno z miejsc wiecznego spoczynku członków rodu Gaszynów oraz kilka kaplic kalwaryjskich. Przechodzimy obok olbrzymiego gmachu Domu Pielgrzyma, by podziwiać przepiękną panoramę krasowego wąwozu w Porębie. Na polu uprawnym graniczącym z aleją lipową znajduje się Ołtarz Papieski. To tu miało miejsce historyczne wydarzenie - nieszpory odprawione przez Jana Pawła II podczas jego drugiej pielgrzymki do Ojczyzny w czerwcu 1983 r.
        Idąc dalej po lekkim łuku wkraczamy na trasę prowadzącą na szczyt Góry Św. Anny, gdzie usytuowana jest Bazylika Mniejsza św. Anny, Klasztor oo. Franciszkanów oraz Grota Lurdzka, wybudowana w latach 1912-1918 w dawnym kamieniołomie nefelinitu. Obok bazyliki znajduje się rzeźba przedstawiająca św. Franciszka - patrona ekologów. Plac przed bazyliką, zwany Rajskim Placem, otoczony jest krużgankami. Obecna bazylika św. Anny konsekrowana została 1673 r., ale pierwszy kościółek na Górze św. a Anny stał już 1480 r.
Opiekę nad sanktuarium św. Anny i kalwarią sprawują obecnie franciszkanie wrocławskiej prowincji św. Jadwigi Zakonu Braci Mniejszych. Kontynuują oni dzieło małopolskich franciszkanów, sprowadzonych tutaj w 1655 r. na usilne prośby Melchiora Ferdynanda Gaszyny.
Wychodząc z bazyliki głównymi schodami oglądamy panoramę okolicznych lasów i miejscowości. Od maja 2000 r. nowym miejscem przystankowym na trasie jest pomnik papieża Jana Pawła II, autorstwa Gustawa Zemły.

 


Geostanowisko nefelinitów

      Góra Św. Anny znajduje się w obrębie grzbietu Chełma, we zachodniej części Wyżyny Śląskiej. Obszar ten charakteryzują osady powstałe w czasie triasu, kredy oraz oligocenu.
      Interesujące nas miejsce znajduje się ok. 300 na południe od siedziby Parku Krajobrazowego Góra Św. Anny. Rezerwat znajduje się w dawnym kamieniołomie nefelinitu (skala wulkaniczna zasadowa) i charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem morfologicznym, wynikającym z poziomów wydobywczych.

Długość trasy: 1,5 km
Czas przejścia: około 2 godz.

    Ścieżkę w geostanowisku i rezerwacie geologicznym rozpoczynamy od bramy zlokalizowanej na zachodniej stronie kamieniołomu przy stacji monitoringu Zakładów ArcelorMittal. Wchodząc na teren geostanowiska, mijamy geometryczne figury ze stali kortenowej, na których umieszczono logo geoparku oraz informacje dotyczące geoparku krajowego Góra Św. Anny. Nieopodal znajduje się jedna z największych platform widokowych, umożliwiająca nam podziwianie najniższego poziomu kamieniołomu z wyraźną dominacją skał wulkanicznych. Na platformie w celach edukacyjnych umieszczono siedziska oraz tablice z mapami geologicznymi. Zwiedzanie obszaru geostanowiska umożliwia utwardzona ścieżka, prowadząca w ciekawe geologicznie miejsca. Przy ścieżce umieszczone zostały poziome tablice informacyjne z opisami skał i zjawisk geologicznych. Z platformy widokowej, po przejściu 100m udajemy się utwardzoną ścieżką w lewo. Trasa kieruje nas do stromych schodów, prowadzących do najniższej części dawnego kamieniołomu. Idąc schodami w dół mijamy odsłonięcie margli i piaskowców. Margiel to skała barwy białej lub szarej, zbudowana z węglanu wapnia, minerałów ilastych oraz fragmentów pokruszonej fauny (w rezerwacie występują margle piaszczyste). W skale tej zostały znalezione skamieniałości kredowe takie jak: gąbki, jeżowce, małże, amonity. Skład gatunkowy fauny wskazuje, że skała powstała w okresie górnej kredy (ok. 90mln lat temu).  Znalezione w geostanowisku skamieniałości można zobaczyć w gablotach siedziby Zespołu Opolskich Parków Krajobrazowych. Piaskowce oraz margle znajdujące się w rezerwacie powstały w morzu kredowym, a ich ocalenie związane jest zapadnięciem się stożka wulkanicznego.
    Na tej samej platformie po prawej stronie, nieopodal tablicy z etapami powstania kaldery wulkanicznej, widoczny jest duży blok słabo zwięzłego piaskowca średnioziarnistego barwy jasnej, zbudowanego w głównej mierze z ziaren kwarcu o spoiwie ilastym. Wiek piaskowca datuje się również na górną kredę. Miejscami w piaskowcu znajdują się związki żelaza nadając mu barwę brunatnawą. Blok piaskowca ma około 3m wysokości, 4m szerokości i rozciąga się wzdłuż skarpy w kierunku zachodnim na długości około 15m. W piaskowcu nie stwierdzono do tej pory fauny, choć niedawno w luźnym bloku na dnie kamieniołomu znaleziono kanał ucieczkowy (ślad - powstający w wyniku ucieczki organizmu nagle zasypywanego osadem). Schodzimy stromymi schodami na najniższy poziom eksploatacyjny dawnego kamieniołomu, gdzie u podstawy północnej ściany widać duże odsłonięcie nefelinitu z dobrze zachowanymi słupami wulkanicznymi o przekroju 15-20cm (magma w wyniku stygnięcia kurczy się i pęka, tworząc charakterystyczne słupy). Opuszczamy stanowisko ze słupami i udajemy się w kierunku północno-zachodnim. Docieramy do miejsca gdzie w nefelinicie widać głębokie rozcięcie erozyjne. Powstało ono w wyniku rozmywania skał wodą pochodzącą z rury, zamontowanej w celu ochrony zbocza. Woda opadając z dużym impetem w dół na skały, wpłukuje je i transportuje dalej w najniższą część kamieniołomu. W miejscu tym znajduje się również tablica opisująca procesy związane z erozją, transportem i sedymentacją. Idąc ścieżką na południe, tuż przed opuszczeniem najniższego poziomu eksploatacyjnego, ponownie możemy obserwować z innej perspektywy na zachodniej i południowej ścianie kamieniołomu piaskowce, margle oraz nefelinit. Obserwując je z dołu można zauważyć, że margle zalegają na piaskowcach, a powyżej znajdują się skały wulkaniczne. Najniższą część rezerwatu opuszczamy udając się stromymi schodami w górę, kierując się ponownie do głównej ścieżki. Po przejściu kilkunastu metrów trasą w lewo, istnieje możliwość  zejścia do punktu widokowego. Na trasie można gdzieniegdzie zobaczyć bloki nefelinitu oraz widoczny na północnej ścianie sypiący się ze zbocza materiał powulkaniczny. Udając się kilkanaście metrów w lewo wąskim przesmykiem dochodzimy do punktu widokowego, skąd możemy obserwować północne zbocze kamieniołomu z widocznymi skały pochodzenia wulkanicznego (nefelinit). Aby kontynuować zwiedzanie, kierujemy się tą sama trasą w górę na główną ścieżkę. Następnie zwiedzanie odbywa się na górnym poziomie wokół geostanowiska. Po drodze mijamy tablice informacyjne oraz widoczne w ścianie północno-zachodniej duże odsłonięcie tufu wulkanicznego. Ścieżka edukacyjna w wariancie podstawowym kończy się przy bramie wejściowej. Istnieje możliwość zwiedzania ścieżki w wariancie poszerzonym o rezerwat przyrody „Góra Św. Anny”, ale należy tę opcję zgłosić wcześniej w siedzibie Zespołu Opolskich Parków Krajobrazowych.

Rezerwat geologiczny "Góra św. Anny" - czasowo wyłączona
    W przypadku rozszerzonego wariantu, zaraz po wejściu na teren rezerwatu kierujemy się prosto do widocznego odsłonięcia wapieni. Znajdując się pod ścianą obserwujemy wapienie środkowo triasowe formacji karchowickiej uważane do niedawna za wapienie warstw gogolińskich. W wapieniach można zaobserwować liczne skamieniałości (gąbki, ramienionogi, małże oraz duże ławice z dobrze zachowanymi członami liliowców), których odpowiedniki spotykamy na współczesnych rafach koralowych. Cechą odróżniającą te wapienie od innych warstw wczesnego wapienia muszlowego jest występowanie w nich gąbek z rodziny Hyalospongae. Obserwując z bliska wapienie można dostrzec liczne poziome warstwowania. W ścianie skalnej występują również miejsca pozbawione warstwowań, są to soczewkowate twory zwane biohermami gąbkowymi (nagromadzenie wapieni organogenicznych w wyniku narastania na dnie morza zespołu organizmów osiadłych: gąbek, korali). Warto również zwrócić uwagę na wygląd skały, która jest mocno spękana i występują w niej liczne pustki. Niestety skały wapienne są bardzo podatne na procesy zewnętrzne (nagrzewanie, zamarzanie, rozpuszczanie) i dlatego ulegają ciągłemu niszczeniu. Procesy krasowienia w skałach wapiennych w rezerwacie są obserwowane dość licznie w postaci małych grot i studni krasowych. Następnie ścieżka skręca w lewo i docieramy do miejsca, z którego można udać się w dwóch kierunkach - 2m progiem w lewo lub do góry prawo. Przemierzając kilkanaście metrów w prawo pod górę rozcięciem erozyjnym, docieramy do miejsca, w którym widoczny jest kontakt piaskowców z nefelinitem. Widać wyraźne oddziaływanie wulkanitów na piaskowce, które pod wpływem wysokiej temperatury, uległy przebarwieniu w miejscu kontaktu z lawą. Obserwujemy tam również kontakt wapieni z nefelinitem. Wapienie te, podobnie jak piaskowce, zmieniły nieco barwę i uległy dodatkowo uplastycznieniu („upłynnieniu”), a później ponownemu zastygnięciu. W wyniku tego procesu warstwowanie poziome występujące w wapieniach zostało zaburzone i przybrało formę bardziej falistą. Udając się wcześniej w lewo docieramy do obniżenia terenu, gdzie widać kolejny kontakt nefelinitu z wapieniami, w obrębie którego znajduje się duża soczewa jaspisu porcelanowego (owalne ciało skalne zbudowane z krzemionki, rozmiar około 1x1x2m).  Skała ta powstała w następstwie reakcji gorących roztworów hydrotermalnych, zawierających krzemionkę z marglistą partią wapieni triasowych. Dalej trasa prowadzi w kierunku stożka tufów wulkanicznych stanowiącego pomnik przyrody, a jednocześnie najbardziej charakterystycznego miejsca w rezerwacie. Podchodząc w górę obchodzimy stożek od strony południowej i mijamy punkt widokowy, z którego można zobaczyć panoramę na (od lewej): Kędzierzyn Koźle, koksownię w Zdzieszowicach i Góry Opawskie. Stojąc przed stożkiem od strony południowej widać, że jest on zbudowany z materiału piroklastycznego (ostrokrawędziste bloki nefelinu oraz znacznie rzadsze lapille i bomby wulkaniczne). Bloki i bomby tkwią w drobniejszym materiale piroklastycznym, składającym się z piasków i pyłów wulkanicznych. Na prawo od stożka usytuowany jest punkt widokowy, z którego można obserwować zapadające pod niewielkim kątem, ku północnemu-wschodowi wapienie formacji karchowickiej. Rezerwat opuszczamy ścieżką zmierzającą na północny-wschód, docierając w ten sposób do bramy i punktu widokowego, z którego możemy obserwować panoramę na cały rezerwat i geostanowisko.


Z Żyrowej do Góry św. Anny przez rezerwat "Lesisko"

Długość trasy: 6 km
Czas trwania wędrówki: 3 h
Dojazd: autobusem PKS ze Zdzieszowic w kierunku Gogolina, Krapkowic; samochodem na parking przy kościele; pieszo ze stacji PKP Zdzieszowice

     Ścieżka rozpoczyna się w centrum Żyrowej przy zabytkowej kaplicy z ok. 1800r., będącej jednocześnie studnią („Studzionka”). Naprzeciw rośnie rozłożysty dąb szypułkowy (Quercus robur), posadzony w 1911r. na pamiątkę pobytu cesarza Niemiec Wilhelma II. Stąd udajemy się drogą prowadzącą do pałacu.
        W źródłach pisanych Żyrowa wzmiankowana jest po raz pierwszy w 1280r. Cystersi z Jemielnicy wybudowali ok. 1300r. tu kościół murowany w stylu wczesnogotyckim. Pierwszymi świeckimi właścicielami majątku byli Żyrowscy, którzy w 1447r. otrzymali dobra żyrowskie od cesarza Fryderyka III. W czasie wojny trzydziestoletniej (1618- 1648) Żyrowscy odpowiedzieli się po stronie protestanckich Czech przeciwko katolickiej Austrii. W 1620r. protestanci ponieśli dotkliwą klęskę w bitwie pod Białą Górą. W 1629r. właściciel dóbr żyrowskich został skazany za poparcie udzielone Czechom na dożywotnie więzienie oraz konfiskatę dóbr. W 1631r. Żyrową i przynależne dobra zakupił Melchior Gaszyna.

     Na kamiennym murze tuż przy drodze rośnie paproć- zanokcica murowa (Asplenium ruta- muraria). Nieco dalej znajduje się niewielki naturalny staw, na otaczającej go mokrej łące rośnie pałka wodna (Typha), rzeżucha łąkowa (Cardamine pratensis) i jaskry (Ranunculus). Przy baszcie usytuowany jest najstarszy budynek w Żyrowej (XVII), dawny dom parafialny. Po minięciu bramy- baszty wchodzimy na teren pałacowo- parkowy. Z daleka widać majestatyczny pałac Gaszynów, otoczony 11- hektarowym parkiem.
     Prawdopodobnie w miejscu gdzie dziś stoi pałac, cystersi około 1300roku wybudowali klasztor, który następnie został przebudowany na siedzibę magnacką pierwszych świeckich właścicieli – Żyrowskich, herbu polskiego Czewoja, zwanego również Łzawą (dwie odwrócone podkowy i jeleń).

     Właściciel Żyrowej był starostą księstwa strzeleckiego. W połowie XVI wieku ród Żyrowskich osiągnął największe znaczenie. W 1629 roku Jerzy Fryderyk Żyrowski został skazany za zdradę stanu na dożywotnie więzienie, a jego majątek skonfiskowano. Wtedy to dobra żyrowskie zakupił za symboliczną kwotę ( za zasługi dla cesarza austriackiego) Melchior Ferdynand Gaszyna (zobacz- legendy) Pałac Żyrowskich wzniesiony był na planie prostokąta. Budynek, jak dowodzą badania, był dwukondygnacyjny, dwutraktowy.

     Zapewne pozycja finansowa i polityczna Gaszyny spowodowała, że zapragnął on posiadać rezydencję, która byłaby znana i podziwiana na całym Śląsku. Nie znamy autora projektu tej architektonicznej „ perełki” reprezentującej styl zwany manieryzmem. Pałac, budowany w latach 1631-1644, stanowi zespół budynków zgrupowanych wokół czworobocznego dziedzińca. Najbardziej reprezentacyjne było skrzydło południowe ozdobione trzema wieżami. Północne skrzydło stanowił budynek o trzech kondygnacjach i dachu czterospadowym. Pozostałe skrzydła były dwupiętrowe i pokryte płaskimi dachami.
        W 1781 roku miała miejsce przebudowa, która polegała na zastąpieniu dachu czterospadowego mansardowym i nakryciu niższych, płaskich skrzydeł dachami dwuspadowymi. Wtedy tez powstał dziedziniec gospodarczy.

        Gaszynowie w 1852 roku sprzedali Żyrową. Potem przez pół wieku właściciele wielokrotnie się zmieniali, nie inwestując w pałac. Dla dziejów pałacu znacząca był data 1899. wtedy Amerykanin Knowlton zakupił dla swojej córki w posagu ślubnym dobra żyrowskie. Od tego czasu właścicielami zastają hrabstwo Mary i Johann von Francken- Sierstorpf. W tym roku rozpoczęto również renowację i przebudowę nie zamieszkiwanej budowli. Do północnej elewacji głównego skrzydła dobudowano kuchnię. Poddasze tego skrzydła zagospodarowano, przeznaczając je na izby, co pociągało za sobą wybudowanie lukarn w dachu. Elewację zewnętrzną wyposażono w takie elementy dekoracyjne, jak: ślepe arkady o łukach koszowych, uszate obramienia okienne wraz z występującą ponad oknami dekoracją o motywach roślinnych i zwierzęcych, ślepe balustrady i inne detale architektoniczne. Przyczyniło się to wydatnie do podniesienia świetności tej rezydencji.
        Hrabina Mary znana była z zamiłowania do kolekcjonowania dzieł sztuki- obrazów, rzeźb, zabytkowych mebli itp. Z pewnością przyczyniło się to do rekonstrukcji wnętrz, które nawiązywały do świetnej historycznej przeszłości tej siedziby, jak i też stanowiły tło dla prezentacji tej kolekcji. Tak więc reprezentacyjne pomieszczenia pałacu wyposażono w bogatą, stiukową, złoconą dekorację sufitów, stiukowe obramowania na wspaniałą kolekcję obrazów. Szczęśliwy okres dla pałacu, skończył się z chwilą dojścia do władzy Hitlera. Potomkowie Amerykanki Mary w nowej sytuacji politycznej poczuli się zagrożeni, stąd też decyzja hrabiego o opuszczeniu pałacu w 1934 roku. Żona wraz z dziećmi wyjechała w roku 1938. W czasie II wojny światowej w pałacu znajdowało się archiwum III Rzeszy. Żołnierze wkraczającej armii radzieckiej splądrowali i zdewastowali wnętrza, jednakże pałac nie został zniszczony. W 1945 roku urządzono w nim sierociniec dla ofiar Powstania Warszawskiego. Prewentorium znajdujące się w pałacu i istniejące do 1982 roku podlegało Zespołowi Opieki Zdrowotnej, a więc instytucji, która nie posiadała praktycznie żadnych środków nawet na bieżące remonty. W 1982 roku pałac trafił w ręce prywatne. W 1985 roku zakupiła go znana i przodująca na Opolszczyźnie firma REMAK, która planowała przeznaczyć go na bazę szkoleniowo- wypoczynkową. Kryzys lat 90- tych spowodował, że firma mimo wykonania dużego zakresu prac postanowiła wystawić pałac na sprzedaż. W 1998 roku pałac został sprzedany.
        W parku rośnie aż 18 drzew o cechach pomników przyrody oraz drzewa obcego pochodzenia: surmia sercolistna (Catalpa bignonioides), magnolia pośrednia (Magnolia soulang`ana), miłorząb dwuklapowy (Gingko biloba), tulipanowiec amerykański (Lliliodendron tulipifera), platan klonolistny (Platanoides acerifolia), kasztan jadalny (Castsnea sativa), bożodrzew gruczołowaty (Ailanthus glandulosa), daglezja zielona (Pseudotusga menziesii). W głębi znajduje się ruina willi, w której gościł cesarz Wilhelm II. Po pniach wiekowych drzew pną się kwitnące okazy bluszcza pospolitego (Hedera helix), a w runie występują rośliny chronione: śnieżyczka przebiśnieg (Galanthus nivalis), śniedek baldaszkowaty (Ornithogalum umbellatum) i cebulica dwulistna (Scilla bifolia)
        Dalej idziemy w kierunku kościoła p.w. św. Mikołaja, przy którym rosną pomniki przyrody: 220- letni klon jawor (Acer pseudoplatanus) o obwodzie 450 cm i 270- letnia lipa drobnolistna (Tilia cordata)- „świadek” w obwodzie 475 cm oraz cis jagodowy (Taxus baccata). Nieco dalej uwagę zwraca okazały dąb czerwony (Acer rubra) oraz szpaler morwy białej (Morus alba), gatunku sprowadzanego w celu hodowania jedwabników. Udajemy się na drogę obsadzoną kasztanowcami zwyczajnymi (Aesculus hippocastanum). W pobliżu kościoła, na placu prowadzącym na dziedziniec zamkowy rośnie jedyny w parku egzemplarz kasztanowca czerwonego (Aesculus carnea) Różni się on od powszechnie znanego kasztanowca zwyczajnego. Jego liście są nieco mniejsze, grusze i ciemniejsze, często o krótszym ogonku; kwiaty mają barwę czerwoną, a owoce są torebkami nieco mniejszymi i prawie pozbawionymi kolców. Docieramy do tablicy opisującej rezerwat leśny” Lesisko” i idziemy dalej alejką kasztanowca. Przed urządzeniami turystycznymi skręcamy w prawo, wąska drogą leśną docieramy do rozwidlenia się dróg i podchodzimy do góry. Na okazałym buku wisi mała ludowa kapliczka.
        Nazwa rezerwatu pochodzi od nazwy ciemnego lasu bukowego, który miejscowi nazwali Lesiskiem. Celem utworzenia jest zachowanie i ochrona starodrzewna bukowego: żyznej buczyny sudeckiej (Dentario enneaphyllidis- Fagetum) i kwaśnej buczyny niżowej (Luzulo pilosae- Fagetum). Znacznie zróżnicowanie wysokości terenu sprawia, że jest on poprzecinany wąwozami. Na terenie całego rezerwatu jest ponad 20 buków (Fagus) o wymiarach obwodu ponad 320 cm Większości drzewostany są jednopiętrowe, miejscami przerzedzone. Występują tu rośliny chronione: bluszcz pospolity (Hedera helix), barwinek pospolity (Vinca minor), wawrzynek wilczełyko (Daphne mezreum), parzydło leśne (Aruncus sylvestis), kalina koralowa (Viburnum opulus), konwalia majowa (Convallaria maialis), marzanka wonna (Asperula odorata), kopytnik pospolity (Asarum europaeum). Ponadto w runie rośnie czerniec gronkowy (Actaea spicata), szczyr trwały (Mercurialis perennis), groszek wiosenny (Lathyrus vernus), niecierpek pospolity (Impatiens noli- tangere), czartawa pospolita (Circaea lutetiana), oman szlachtawa (Inula conyza), starzec Fuchsa (Senecio fucsi), żankiel zwyczajny (Sanicula europaea), podagrycznik pospolity (Aegopodium podagraria), gajowiec żółty (Lamiastrum galeobdolon), bodziszek cuchnący (Geranium robertianum), wietlica samcza (Athyrium filix- femina), kłosownica leśna (Brachypodium silvaticum), przytulia okrągłolistna (alium rotundifolium), Kostrzewa olbrzymia (Festuca gigantea), sałatnik leśny (Mycelis muralis), miodunka ćma (Pulomonaria obscura), szczawik zajęczy (Oxalis acetosella)
        Teren rezerwatu to obszar z zachowanymi formami krasowymi, charakterystycznymi dal Chełmu. Zalegający tu wapień muszlowy jest szczególnie podatny na procesy krasowe, które rozwinęły się w okresie przed plejstoceńskim. Większość form krasowych powstała w wyniku zapadnięcia się terenu. O tym, że procesy te trwają do dzisiaj świadczy fakt szybkiej ucieczki wody oraz brak powierzchniowych okresowych spływów wód opadowych i roztopowych. Formy krasowe to: leje, misy zapadliskowe, jaskinie i wąwozy( np. w oddziale 59 b położony jest lej krasowy o średnicy 7 m i głębokości 2 m) Pozostałością moreny czołowej sięgającego tu zlodowacenia środkowopolskiego są zbudowane z grubo i średnio krystalicznych granitów barwy różowej głazy narzutowe. Jeden z głazów w oddziale 58 c na kształt wrzecionowaty i obwód 300cm.
     Wchodzimy na grunt, na którym stoi murowana kapliczka p.w. Św. Teresy od Dzieciątka Jezus. Tędy do niedawna szedł najbardziej uczęszczany szlak pątniczy; dzisiaj nie ma po nim śladu. Po przejściu przez pole idziemy „drogą piwną”, szpalerem wiekowych buków. Przy ścieżce rośnie ciekawy okaz buka (Fagus) zespolonego z brzozą (Betula). Nieco dalej cztery olbrzymie buki wyrastają niemal z tego samego miejsca. Droga lekko pnie się w górę, a my kierujemy się w prawo. Mijamy młody las bukowo- dębowy (nasadzony na gruntach porolnych)i świerczynę. Przechodzimy obok 2 dużych rozmiarów buków (Fagus), między którymi stoi drewniany „Krzyż Wisielców”. Wchodzimy na piękną polanę, skąd widać Bazylikę Św. Anny i klasztor. Dochodzimy do platformy widokowej przy autostradzie. W pobliżu znajduję się kolejna drewniana kapliczka ludowa. Leśną drogą dochodzimy do zabudowań Góry Św. Anny i ulicą Wolności kierujemy się do przystanku autobusowego w centrum wsi.


Z Góry św. Anny do Zalesia Śląskiego przez rezerwat "Grafik" i "Boże Oko"

Długość trasy: 10 km
Czas trwania wędrówki: ok. 4 h
Dojazd: autobusem PKS ze Zdzieszowic w kierunku Gogolina, Krapkowic; samochodem na parking przy kościele; pieszo ze stacji PKP Zdzieszowice

      Ścieżka rozpoczyna się obok zajazdu „ Pod Górą Chełmską”, gdzie znajduje się tablica ilustrująca przebieg trasy. Stąd ruszamy skrajem szosy prowadzącej do Leśnicy. Mijamy fragment Kalwarii Annogórskiej z drzewostanem lipowo- jesionowym i dochodzimy do gmachu Muzeum Czynu Powstańczego. Gromadzi się tu biogramy uczestników powstań śląskich, ich relacje i wspomnienia, eksponaty związane z powstaniami. Pierwotne muzeum utworzono w budynku dawnej szkoły w Leśnicy. W 1980r. zostało przeniesione w obecne miejsce, w którym znajdował się od 1936r. mieściła się siedziba I Dzielnicy Związków Polaków w Niemczech. W czasie II wojny światowej (1939-1945) znajdował się tu jeden spośród 26 Zal-Lagrów (Zentralarbeitslager) na Śląsku Opolskim.

      Dalej ścieżka prowadzi przez teren Kalwarii. Kolejno mijamy kaplice: Drugi upadek, Pałac Heroda i św. Weroniki, za którym skręcamy w lewo. Przechodzimy obok kaplic: Szymon Cyrenejczyk, Spotkanie z Maryją, Pierwszy Upadek, Przyjęcie Krzyża, Gradusy i Ratusz Piłata. Kierujemy się w stronę wąwozu, mijamy pojedyncze zabudowania i wchodzimy na asfaltową drogę, przy której znajduje się niewielka kapliczka zwana Cedron. Mijamy fragment Kalwarii Annogórskiej z drzewostanem lipowo- jesionowym.

      Nie ulega wątpliwości, że obecnie jedynym źródłem utrzymania zakonników jest jałmużna, dlatego, aby z nędzy nie porzucili tego miejsca, konieczna jest nieustanna dla nich pomoc. Jeżeli stanie się inaczej, Bogu trzeba będzie zdać z tego rachunek. Nie wątpię wszakże, mój następca, którego do tego obliguję, będzie w przyszłości reperował i remontował zarówno klasztor jak i kościół dla Boskiej Chwały i czci. Czy zawarte w testamencie hrabiego Melchiora Ferdynanda de Gaszyn przesłanie dla potomnych przyczyniło się do wybudowania Kalwarii Annogórskiej? Na pytanie to trudno dzisiaj dać jednoznaczną odpowiedz. Melchior umarł po dziewięciu latach od sprowadzenia się na Górę Św. Anny Franciszkanów. Następcą i jednocześnie II ordynatem został jego bratanek 22- letni Jerzy Adam. Był on bardzo pobożny i bogobojny. Ks. Weltzel napisał:”... bo skoro się zbliżył tydzień wielki, to go widziano w kościele na prostej ziemi klęczącego, nie tylko we dnie, lecz i w nocy przed Grobem Pańskim, takie współubolewanie nad męką Chrystusową pokazywał, że się zdał razem z nim cierpieć i umierać”. Z inicjatywy Jerzego Adama de Gaszyn na miejscu drewnianego kościoła św. Anny wybudowano murowany. Wielka pobożność, chęć pozostawienia po sobie „pamiątki” oraz rozwinięcia funkcji pątniczej (poprzez stworzenie „kopii” Jerozolimy dla tych, którzy nie mieli żadnych szans na podróż do Ziemi Świętej) sprawiła, iż w wieku 57 lat (po 35 latach od objęcia majoratu) de Gaszyn postanowił wybudować kalwarię. W styczniu 1700 r. otrzymał zgodę na wybudowanie 3 większych i 30 mniejszych kaplic. Za wzór posłużyła mu istniejąca od pół wieku Kalwaria w Zebrzydowicach ( obie kalwarie są bardzo podobne). Prof. F. Marek twierdzi, że projekt Kalwarii Zebrzydowskiej wykonał Hieronim Strzała, który był dworzaninem Mikołaja Zebrzydowskiego i wywodził się z rodziny pochodzącej ze Śląska. Z pewnością, Gaszyna otrzymał gotowe projekty od członków rodu Strzałów, którzy byli zbyt biedni, by móc dokonać tak olbrzymiej inwestycji.

      Budowa kalwarii na Grzbiecie Chełmskim trwała 9 lat. Dostosowaniem projektów poszczególnych kaplic do miejscowych warunków zajął się architekt z Opola ( z pochodzenia Włoch)- Dominik Signo, czy też Secco. Koszt tej inwestycji to 100. 000 Guldenów reńskich.
      Nieznane dla nas współczesnych są powody, dla których Franciszkanie przez pół wieku nie chcieli objąć opieką wybudowanej przez Gaszynów kalwarii. Zaraz po zakończeniu prac hrabia Georg wystąpił do reformatów małopolskich z prośbą o przyjęcie oddanych w 1709 r. dla ludu kaplic kalwaryjskich. Franciszkanie stwierdzili, że nie są w stanie oddelegować braci do obsługi kalwarii, zaproponowali więc, by hrabia zatrudnił księży.

      W 1719 r. umarł Jerzy Adam de Gaszyn. Następnymi ordynatami zostali jego synowie, począwszy od najstarszego Franciszka (Franz Carl) przez Johanna Josefa do V ordynata Carla Ludwiga Antoniego, który sfinansował budowę murowanego klasztoru.
      W 1755 r. na pruskim Śląsku powstała prowincja śląska pod wezwaniem św. Jadwigi. Była ona zainteresowana przejęciem klasztoru i kalwarii na Górze św. Anny. Zagrożenie ze strony Prus spowodowało, że kapituła oo. Franciszkanów prowincji małopolskiej przyjęła kalwarię. Wyznaczyli oni na specjalne uroczystość Święto Podwyższenia Krzyża. Wybrali również Franciszkanina ojca Stefana Staniewskiego do obsługi wszystkich spraw związanych z ruchem pątniczym.
      W 1754 r. następca Carla Ludwiga de Gaszyn zostaje jego syn Antoni, zwany Mocnym. W latach 1756- 64 osobiście nadzorował on porządkowanie zarośniętego terenu kalwarii i restaurowanie mocno zdewastowanych kaplic. Zbudował również 10 nowych kaplic Maryjnych, które poświęcono w uroczystości Podwyższenia Krzyża Świętego w 1764 r. Dwa lata później ojciec Stefan opracował program nabożeństw odprawianych na kalwarii. W formie prawie nie zmienionej funkcjonuje on do dzisiaj. W tym też czasie ojciec Wacław Waxmański napisał modlitewnik pt.: „ Nowa Jerozolima, albo kalwaria całej Męki Jezusowej i Bolesnej Matki Jego Maryi Panny na Górze Chełma, a teraz Św. Anny nazwanej od jaśnie wielmożnych fundatorów Grafów de Gaszyn wystawiona, ZAŚ Roku Pańskiego 1764 u uroczystości Krzyża Św. Zaprowadzona

      W 1781 r. hrabia Antoni de Gaszyn ufundował najpiękniejszą kalwaryjską kaplicę Świętych Schodów- Gradusy oraz kaplicę Św. Marii Magdaleny, swój przyszły grobowiec, nad wejściem której do dzisiaj znajduje się płyta nagrobna z postacią zmarłego , herb i napisy dotyczące fundacji kaplicy.
      W latach1864- 66 z materiałów przyniesionych przez pielgrzymów wybudowano Kaplicę III Upadki, którą sfinansował miejscowy pustelnik. W czasie rządów gwardiana Atanazego ponownie przeprowadzono renowację kalwarii, opuszczonej i zdewastowanej w czasie 12- letniej nieobecności oo. Franciszkanów, spowodowanej Kulturkampfem. W 1910 r. na pamiątkę 200-lecia istnienia kalwarii oraz jako dziękczynienie za koronację figury Św. Anny wybudowano kaplicę Koronacji Matki Bożej.
      Ostatnie lata to okres działalności Fundacji Sanktuarium Góry Św. Anny, która postawiła sobie cel całością konserwację kaplic kalwaryjskich, tak by dzieło Gaszynów trwało... Idziemy w stronę Leśnicy, w pobliżu której znajduje się wywierzysko „Siedem Źródeł” Woda wypływa spod stromej wapiennej ściany skalnej. Źródła nigdy jeszcze nie wyschły, ani nie zamarzły. Niezależnie od pory roku temperatura wody jest stała. Wywierzysko daje początek potokowi Cedron (funkcjonują również nazwy Padół i Anka), który zasilał 7 młynów wodnych funkcjonujących w Leśnicy od 1945.

      Dalej dróżką kalwaryjską prowadzącą na Górę Oliwną dochodzimy do kaplic: VI Stacja Pogrzebowa, Pojmanie i Ogrójec. Schodzimy stromym zboczem tuż przy kościele Wniebowzięcia NMP i Domu Opieki Zgromadzenia Sióstr Służebniczek NMP, w którym zwiedzamy wystawę poświęconą bł. Edmundowi Bojanowskiemu, założycielowi zakonu. Udajemy się w kierunku drogi asfaltowej prowadzącej na Górę Św. Anny. Za drewnianym krzyżem przechodzimy przez mostek i idziemy malowniczą ścieżką. Zbocza porośnięte są różnorodną roślinnością. Roztacza się stąd niezwykłej urody panorama Góry Św. Anny.
      Docieramy do zabudowań wsi Poręba i kierujemy się oznaczeniami ścieżki żółtego szlaku. Dochodzimy do rozdroży przy boisku sportowym w Czarnocinie i skręcamy w kierunku lasu. Droga leśna wiedzie granicą rezerwatu „Grafik”. W lesie mijamy kamienną płytę z napisem „Filio” (zwaną Grafikiem”), upamiętniającą tragiczną śmierć na polowaniu młodego hrabiego Renarda, syna właściciela dóbr strzeleckich.

      Rezerwat utworzono w celu zachowania lasu bukowego o charakterze naturalnym z udziałem licznych drzew pomnikowych. Występują tu trzy zespoły buczyn, różniące się między sobą składem florystycznym runa i warunkami siedliskowymi. Gleby bogatsze pod względem zawartości próchnicy, wilgotne lub świeże, zajmują płaty buczyn: sudeckiej (Dentario enneaphyllidis- Fagetum) i niżowej (Melico- Fagetum). Z kolei kwaśna buczyna niżowa (Luzulo pilosae- Fagetum) porasta ubogie z natury zakwaszone podłoże. Żyzna buczyna sudecka najczęściej występuje na wzgórzach wapiennych. Tworzy ją wysokopienny las bukowy z jednostkowym udziałem modrzewi (Larix), dębów (Quercus), i grabów (Carpinus). Runo najpiękniej wygląda wiosną, w okresie jego maksymalnego doświetlenia. Natomiast żyzną buczynę niżową charakteryzuje wysokopienny zwarty las bukowy z runem trawiastym oraz dużym udziałem gatunków grądowych. Zupełnie inna od poprzednich jest kwaśna buczyna niżowa, która występuje na zboczach wystawionych na działanie wiatru. W drzewostanie dominuje buk (Fagus), niewielki jest udział dębu (Quercus). Runo jest ubogie gatunkowo i posiada strukturę skupiskową. Dominują w nim: konwalijka dwulistna (Maianthemum bifolium), kosmatka owłosiona (Luzula pilosa), szczawik zajęczy (Oxalis acetosella). W niektórych płatach występują różne mszaki (Bryophyta).

      Po opuszczeniu rezerwatu idziemy ścieżką leśną, która prowadzi do Granicy- przysiółka we wsi Czarnocin. Mijamy zabudowania, przechodzimy przez drogę asfaltową z Zalesia Śląskiego do Czarnocina i wchodzimy w las. Idziemy do granicy rezerwatu „Boże Oko”. Rezerwat utworzono w celu ochrony lasu świeżego z licznie występującymi ponad 100- letnim bukiem. Położony jest na zboczu wzniesienia, którego wysokość wynosi 295 m n.p.m. Również w tym rezerwacie występują 3 wyżej wymienione zespoły buczyn. Maja tu swoje stanowiska rośliny chronione: buławnik wielkokwiatowy (Cephalantera damasonium), kruszczyk szerokolistny (Epipactis helleborine), bluszcz pospolity (Hedera helix), konwalia majowa (Convallaria maialis), marzanka wonna (Galium odoratum), kopytnik pospolity (Asarum europaeum) i kalina koralowa (Viburnum opulus) oraz chronione grzyby: soplówka gałęzista (Hericium
      Dochodzimy do mogiły powstańczej. Na skrzyżowaniu dróg leśnych skręcamy w prawo. Wychodzimy z lasu i drogą w kierunku południowym udajemy się do Zalesia Śląskiego. Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana była w 1223r. We wsi warto zobaczyć zabytkowy kościół z gotyckim prezbiterium z ok. 1400r.


Z Góry św. Anny do Ligoty Dolnej przez Żyrową

Długość trasy: 12 km
Czas trwania wędrówki: ok. 4 h
Dojazd: autobusem PKS ze Zdzieszowic w kierunku Gogolina, Krapkowic; samochodem na parking przy kościele; pieszo ze stacji PKP Zdzieszowice

      Ścieżka rozpoczyna się obok zajazdu:Pod Górą Chełmską”. Tam znajduje się tablica ilustrująca przebieg trasy. Spod zajazdu wychodzimy na drogę asfaltową w kierunku Zdzieszowic, następnie skręcamy w prawo w dolinę Krowioka, mijamy malowniczy szpaler drzew bukowych i przechodzimy przez drewniany mostek. Skręcamy w lewo i idziemy w dół szeroką drogą; tędy wiedzie również czarny szlak im. Jana Pawła II. Po lewej stronie na stromym zboczu, oddzielonym od drogi leśnej głębokim rowem odwadniającym amfiteatr, rosną okazałe buki (Fagus silvatica) i duże skupiska kopytnika pospolitego(Asarum europaeum).

      Powoli teren zamienia się w płaski. Na prawo od ścieżki przeważają drzewostany złożone głównie z buków (Fagus) i dębów (Quercus), z lewej rośnie las świerkowy. Dochodzimy do niewielkiego rozwidlenia dróg i przy rozłożystej brzozie brodawkowatej (Betula verrucosa) skręcamy w prawo ścieżką wzdłuż ściany młodego lasu. Rośnie tu: czeremcha zwyczajna (Padus racemosa), głóg dwuszyjkowy (Crataegus laevigata), świerk pospolity (Picea excelesa), sosna zwyczajna (Pinus silvestris), buk zwyczajny (Fagus silvatica), dąb szypułkowy (Quercus robur) i czerwony (Quercus rubra), klon jawor (Acer pseudoplatanus) i pospolity (Acer platanoides). W oddali widać zabudowania osiedla domów jednorodzinnych w Zdzieszowicach (Kaczorownia). Na skraju lasu rośnie rzadki na Śląsku bez hebd (Sambucus ebulus).

      Idziemy drogą wzdłuż ogrodzenia sadów jabłoniowych, w oddali widać rezerwat „Lesisko”. Dochodzimy do parku przypałacowego z Żyrowej. Park otaczający pałac powstał w połowie XIX w. i ulegał ciągłym przekształceniom. W latach 30- tych ubiegłego stulecia dokonano jego istotnej przebudowy powiększając go o 2 ha ( aktualna powierzchnia parku wynosi: 11, 5 ha). Od strony zachodniej wybudowano ogród wodny z fontannami. W pobliżu znajdował się ogród różany, gdzie uprawiano gatunki roślin należących do rodziny Rosaceae (róże, rododendrony, pigwowce). Graniczące z ogrodem ściany pałacu obsadzono pnączami (milin amerykański, wisteria chińska). W tym okresie dokonano nasadzeń wielu egzotycznych drzew. Następnie ścieżka prowadzi wzdłuż zabytkowych zabudowań folwarcznych. Z daleka widać ruiny zabytkowej willi, pałac Gaszynów i kościół p.w. Św. Mikołaja.

      Kościół zbudowany został przez cystersów z Jemielnicy ok. 1300r. (dzisiejsze prezbiterium). W 1526r. usunięto z niego katolickiego księdza zastępując go protestanckim kaznodzieją. W 1631r. nowy właściciel Melchior Gaszyna przywrócił kościół katolikom. W I połowie XVIII w. za sprawą Antoniego Gaszyny, zwanego mocnym, dokonano jego rozbudowy. W kościele znajdują się 2 płócienne malowidła A. Sebastiniego ( w bocznych ołtarzach) oraz wizerunki herbowe zasłużonych dla Żyrowej rodów: Żyrowskich, Gaszynów i Francken- Sietorpff.

      Trasa wiedzie wzdłuż zabudowań gospodarczych kompleksu pałacowo- parkowego, za którym skręcamy w prawo drogą polną obsadzoną kasztanowcami (Aesculus hippocastanum). Dochodzimy do skupiska trzech dębów (Quercus) i kasztanowca (Aesculus). Znaki znajdujące się na drzewach kierują nas na polną drogę, przy której rosną sady jabłoniowe. Mijamy okazałe kasztanowce białe (Aesculus hippocastanum) i wiekowe robinie akacjowe (Robinia pseudoacacia), niektóre z okazałymi egzemplarzami bluszcza pospolitego (Hedera helix). Po kilku minutach marszu wchodzimy do Oleszki koło leśniczówki Krępna. Po wyjściu z osady kierujemy się na drogę prowadzącą do Ligoty Dolnej. Idziemy fragmentem zielonego szlaku „Flory i Fauny”. Przechodzimy pod autostradą. Po prawej stronie widać Ligocką Górę Kamienną, z rezerwatem „Ligota Dolna”, w którym ochronie poddano murawy kserotermiczne. Murawy kserotermiczne to zbiorowiska roślin zasiedlające żyzne gleby zasobne z węglan wapnia. Wykształcają się na szczególnych siedliskach, gdzie panują wyjątkowe warunki mikroklimatyczne- okresowo wysokie temperatury gleby i przypowierzchniowej warstwy powietrza. Większość tych muraw nie ma naturalnego pochodzenia; rozwinęły się one w wyniku działalności hodowlanej człowieka (np. wypas owiec). Mają ogromne walory przyrodnicze. Murawy kserotermiczne charakteryzują się sezonowym rytmem życia, podobnie jak roślinność stepowa. Wegetacja zaczyna się już wczesną wiosną; kwitną pięciorniki (Potentilla), gęsiówki (Arabis), rogownice (Cerastium) i przetaczniki (Veronica). Późna wiosna i początek lata to czas najbujniejszego rozwoju muraw. Okres ten charakteryzuje się olbrzymim bogactwem owadów- motyli prostoskrzydłatych. W drugiej połowie lata kwitnienie wyraźnie maleje, ponieważ wiele gatunków roślin zapada w spoczynek. Jesień to ponowne, choć znacznie słabsze ożywienie roślinności. W rezerwacie rosną 203 gatunki roślin naczyniowych, 38 gatunków mszaków i 4 gatunki porostów.

      Z uwagi na utrudniony dostęp do rezerwatu idziemy dalej drogą prowadzącą do nieczynnego kamieniołomu wapienia. Naprzeciw pieca wapienniczego z płaskorzeźbą Ikara znajduje się tablica opisująca walory przyrodnicze rezerwatu. Udajemy się drogą w górę w kierunku kamieniołomu na jego górny taras. Tutaj znajduje się jeden z najpiękniejszych punktów widokowych na Równinę Opolską. Przez nieduży las sosnowy dochodzimy do ścisłego rezerwatu „Ligota Dolna”. Wracamy do przystanku autobusowego w Ligocie Dolnej.

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie.
Strona współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Schematu III Pomocy Technicznej. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
Instytucja Zarządzająca PROW na lata 2007-2013: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Strona opracowana na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego.

 

2015 | Wszystkie prawa zastrzeżone - ZOPK 

designed & hosted by